«نقش اقتصاد» از ظرفیت‌های جغرافیایی ایران برای غلبه بر بحران خاموشی ها گزارش می دهد انرژی خورشیدی کلید رفع ناترازی ها؟!

نسیم ستوده – در جهانی که با بحران‌های زیست‌محیطی، تغییرات اقلیمی و نوسانات بازار انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، انرژی خورشیدی به‌عنوان یکی از پاک‌ترین و پایدارترین منابع انرژی، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است ودراین میان، ایران نیز با برخورداری از موقعیت جغرافیایی ممتاز و تابش خورشید در اکثر روزهای سال ازظرفیت عظیمی برای بهره‌برداری از این منبع تجدیدپذیر برخوردار است. یک فرصت ارزشمند که نه‌تنها گامی در جهت حفظ محیط‌زیست است، بلکه می‌تواند به استقلال انرژی، اشتغال‌زایی و رشد اقتصادی کشور کمک شایانی نماید.
به گزارش «نقش اقتصاد»، ایران با بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال، یکی از کشورهای مستعد در زمینه تولید انرژی خورشیدی است. مناطق مرکزی، جنوبی و شرقی کشور از جمله استان‌های یزد، کرمان، سیستان و بلوچستان،اصفهان و خراسان جنوبی، از تابش خورشیدی بالایی برخوردارند. ویژگی هایی که امکان احداث نیروگاه‌های خورشیدی در مقیاس‌های مختلف را فراهم می‌سازد؛ از پنل‌های خانگی گرفته تا نیروگاه‌های صنعتی با ظرفیت چندین مگاوات که در سال‌های اخیر، به‌عنوان راهکاری مؤثر برای مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی مورد توجه قرار گرفته است. نیروگاه‌هایی با مزایای متعدد که تولید برق بدون انتشار گازهای گلخانه‌ای، بدون آلودگی صوتی و بدون نیاز به سوخت‌های فسیلی عمده ترین مزایای آن ها بشمار می آید.
همچنین کاهش هزینه‌های بلندمدت ،قابلیت اجرا در مناطق محروم و امکان برق‌رسانی به مناطق دورافتاده ، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید وافزایش امنیت انرژی و افزایش تاب‌آوری در برابر تحریم‌ها و نوسانات بازار جهانی ازدیگر منافع این نیروگاه ها است.نمادی از حرکت به‌سوی آینده‌ای پایدار و مسئولانه‌ که با برنامه‌ریزی دقیق، آموزش تخصصی، و مشارکت همه‌جانبه، می‌توان از ظرفیت‌های این منبع بی نظیر، برای تأمین انرژی کشور بهره‌ مند شد.
گام های جدی
مگاپروژه احداث نیروگاه ۶۰۰ مگاواتی فولاد مبارکه ،احداث نیروگاه خورشیدی ۱۰ مگاواتی در استان کرمان، پروژه‌های کوچک در روستاهای سیستان و بلوچستان و نصب پنل‌های خورشیدی بربام خانه ها ،مدارس و مساجد، نمونه‌هایی از موفقیت‌های داخلی در توسعه سریع نیروگاه‌های خورشیدی محسوب می شوند.
اهداف واقداماتی است که در دوران دولت سیزدهم وحالا هم دردوره دولت چهاردهم در دستور کار قرار گرفته است. به طوری که بنا براعلام انصاری رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست با همت دولت چهاردهم افزون بر هزار و ۳۰۰ مگاوات انرژی خورشیدی در کشور ،تاپایان سال گذشته ایجاد شد. همچنین در قانون بودجه ۱۴۰۴ هم بر توسعه برق از روش‌های غیر فسیلی تأکید شده و دولت و سایر دستگاه‌ها باید در این مسیر تلاش و همکاری کنند و ایجاد و توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را در اولویت قرار دهند.
قابل توجه آنکه در برنامه هفتم توسعه، تولید ۱۲ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر پیش‌بینی شده است که سهم غالب آن به خورشیدی اختصاص دارد. هم زمان وزارت نیرو هدفی بزرگ تر، معادل ۳۰ هزار مگاوات را برای افق ۱۰ سال آینده تعیین کرده است که گفته می شود از نظر فنی و منابع، این اهداف قابل دستیابی است.
حتی وزارت نیرو این روزها با تبلیغ گسترده از توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، آن را نسخه نهایی حل بحران ناترازی برق معرفی می‌کند. علی‌آبادی وزیر نیرواعلام می کند :که صدها پروژه تجدیدپذیر با ظرفیت‌های مختلف در سراسر کشور در دست اجراست و توسعه این پروژه‌ها صرفه‌جویی در سوخت‌های فسیلی را ممکن می‌سازد.
حال آنکه در کنار توسعه تولید، دولت با تصویب قوانین و مشوق‌های مختلف مانند معافیت صنایع از خاموشی در صورت احداث نیروگاه اختصاصی و تأکید در برنامه‌های توسعه ،زمینه را برای مشارکت بخش خصوصی و عمومی در پروژه‌های خورشیدی فراهم کرده است.
ازنقطه نظر مسئولان ،صرف توسعه زیرساخت‌های انرژی‌های نو و همراهی مردم در مصرف بهینه می‌تواند بخش عمده‌ای از مشکل ناترازی برق را برطرف نماید . امتیازاتی که خورشید را به گزینه‌ای جذاب برای کشورهایی تبدیل کرده که به دنبال انرژی پاک و ارزان هستند.
آیا انرژی خورشیدی برای رفع ناترازی ها کافی است؟
شایان ذکر است با وجود فواید فراوان، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی با چالش‌هایی نظیر هزینه‌های اولیه بالا، نیاز به فناوری‌های پیشرفته ذخیره‌سازی انرژی و وابستگی به شرایط جوی مواجه است. که نیازمند سرمایه‌گذاری ، واردات تجهیزات مناسب و رفع موانع قانونی است.
به گونه ای که کارشناسان می‌گویند توسعه انرژی خورشیدی در ایران اگر چه اقدامی ارزشمند است، اما نباید بار اصلی رفع ناترازی برق کشور بر دوش این فناوری گذاشته شود. نیروگاه‌های حرارتی و فسیلی همچنان باید ستون اصلی تولید برق باقی بمانند و خورشیدی تنها در نقش مکمل و در چارچوب ظرفیت واقعی خود تعریف شود.
واضح آنکه خورشید یک منبع فرصت‌طلب است که در زمان‌های مناسب با توانمندی بالایی، بهترین شرایط را فراهم می کند، اما بدون پشتیبان نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی شبکه برقی باشد که سال‌هاست با چالش ناترازی عرضه و تقاضا مواجه است. در حال حاضر توان عملی شبکه برق کشور، حدود ۶۵ هزار مگاوات است، درحالی‌که تقاضا در ساعات اوج تابستان به بیش از ۷۵ هزار مگاوات می رسد. یک شکاف ۱۰ هزار مگاواتی که به عنوان عامل اصلی خاموشی‌ها و بحران‌های اخیر، مطرح ونمی‌توان آن را با شعار، پر کرد.
براین اساس با برنامه‌ریزی واقع‌بینانه و اجرای شش محور راهبردی که شامل حفظ نیروگاه‌های حرارتی به عنوان ستون اصلی، توسعه محدود خورشیدی در مناطق با راندمان بالا، تعریف نقش مکمل برای خورشیدی، اصلاح قوانین و تضمین‌های واقعی، اتصال شبکه با کشورهای همسایه و سرمایه‌گذاری در ذخیره‌سازی و هیدروژن سبز ،می شود می بایست این مسیردشوار را هموار نمود.
آینده‌ای روشن با انرژی خورشیدی
روند جهانی گذار به انرژی‌های تجدیدپذیراز واقعیت هایی است که در اغلب کشورها در حال انجام و ایران نیز باید با برنامه‌ریزی دقیق، سرمایه‌گذاری هدفمند و مشارکت همه‌جانبه دراین مسابقه جهانی گام بردارد.
مسیری است که نه‌تنها به حفظ محیط‌زیست کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی و ارتقاء کیفیت زندگی مردم ،منجر شود.منبعی برای روشنایی ونمادی برای پایداری انرژی که همراه با سیاست‌های بهینه‌سازی مصرف برق و بهبود زیرساخت شبکه، می‌تواند راهکاری ماندگار برای عبور از بحران ناترازی باشد.
در نهایت، اگرچه انرژی خورشیدی از منظر زیست‌محیطی و اقتصادی با مزایا ومنافع فراوانی همراه است اما به‌تنهایی، قادر به رفع ناترازی برقی نیست.
به عبارتی پنل‌های خورشیدی ،فقط یکی از کلیدهای مهم در جعبه‌ابزار تأمین انرژی کشور هستند و نیاز است که با سایر کلیدهایی نظیر گاز طبیعی، هسته‌ای، باد و برق‌آبی به‌صورت هماهنگ استفاده شود.
اینگونه شاید بتوان به شبکه‌ای باثبات، پاک و امن دست یافت و بحران خاموشی را پشت سر گذاشت.