«نقش اقتصاد» راهکارهای کم اثر کردن تحریم ها را بررسی کرد شاه کلید خنثی سازی مکانیسم  ماشه

شمارش معکوس برای بازگشت تحریم های جهانی بر علیه ایران آغاز شد و غربی ها به دنبال این هستند که با فعال سازی مکانیسم ماشه اقتصاد ایران را مختل و قدرت چانه زنی سیاسی خود را جهت نیل به اهداف شوم خود بالا ببرند.

به گزارش «نقش اقتصاد»، قدرت های غربی با سردمداری آمریکا به دنبال این هستند که با افزایش  تحریم ها،  ایران را به میزمذاکره بکشانند و به اهداف مورد نظر خود دست یابند دریغ از اینکه اقتصاد ایران سالهاست که با چنین چالش هایی دست و پنجه نرم  می کند و سایه تحریم ها نه در حال حاضر و با بازگشت  اسنپ بک، بلکه پیش از این بر سر اقتصاد کشور سایه افکنده بود.  هر چند نباید از مخاطرات اسنپ بک و بازگشت تحریم های بین المللی غافل شد و مسئولان در خواب غفلت فرو روند اما اقتصاد ایران با برنامه ریزی دقیق و مدون  این ظرفیت را دارد که به مانند گذشته از این برهه سخت نیز عبور کند و مسئولین کشور باید با افزایش بهره وری و بهادادن به تولید کشور اثرات مکانیسم ماشه بر اقتصاد را خنثی کنند که این امر شاه کلید مهار کنترل اثرات تحریم ها بر اقتصاد کشور است.

با این حال، داده‌های اقتصادی واقعی و تحلیل‌های کارشناسان از مراجع معتبر نشان می‌دهد که این فشار بیشتر جنبه روانی دارد و اقتصاد ایران در آستانه دور جدیدی از رونق قرار گرفته است.

شواهد حاکی از آن است که با تخلیه این فشار روانی، ثبات به بازارها بازخواهد گشت و روند رشد اقتصادی تقویت خواهد شد.

فشار ماشه، تهدید روانی بیش از اثر واقعی

تحلیل‌های تخصصی، از جمله گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاکید می‌کنند که تحریم‌های شورای امنیت که در صورت فعال‌سازی مکانیسم ماشه بازمی‌گردند، ماهیت اقتصادی فراگیر ندارند.

این تحریم‌ها عمدتاً بر حوزه‌های هسته‌ای و موشکی متمرکز هستند و در مقایسه با تحریم‌های ثانویه یک‌جانبه آمریکا که از پیش برقرار بوده‌اند، فشار جدید محسوسی به اقتصاد ایران وارد نمی‌کنند.

تاب‌آوری اقتصاد ایران در برابر شوک‌های روانی پیشین، الگویی قابل اتکا ارائه می‌دهد.

به عنوان مثال، در جریان جنگ 12 روزه با اسرائیل، بازار ارز پس از یک جهش اولیه و هیجانی، به سرعت آرامش نسبی خود را باز یافت و ثابت کرد که اقتصاد ایران مکانیسم‌های داخلی قدرتمندی برای مدیریت اینگونه تنش‌ها دارد.

این تجربه نشان می‌دهد افزایش اخیر نرخ ارز نیز کوتاه‌مدت و ناشی از انتظارات تورمی است.

ایران در سال‌های اخیر با ایجاد ذخایر استراتژیک طلا و ارز، توسعه پیمان‌های پولی دوجانبه و چندجانبه، و عضویت در نهادهای مهمی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای، سپرهای دفاعی قدرتمندی در برابر شوک‌های خارجی ایجاد کرده است.

نشانه‌های امیدبخش از رونق پیش‌رو

همزمان با کاهش تدریجی فشار روانی ماشه، داده‌های میدانی از بخش‌های مختلف اقتصادی حاکی از شتاب‌گیری محسوس در تولید و صادرات است.

این ارقام که پیش‌قراولان رونق اقتصادی هستند، چشم‌انداز روشنی را ترسیم می‌کنند.

صادرات نفت، کانال درآمدی پایدار

برخلاف تلاش‌های غرب، صادرات نفت ایران با استفاده از روش‌های خلاقانه و تقویت همکاری با شرکای تجاری آسیایی، نه تنها متوقف نشده بلکه روندی افزایشی داشته است.

طبق داده‌های شرکت تحلیلی کپلر، صادرات نفت ایران در سال جاری به حدود 1.6 میلیون بشکه در روز رسیده است. نزدیک به 80 درصد این نفت راهی چین شده که نشان‌دهنده تثبیت یک کانال درآمدی مطمئن برای ایران است.

رشد چشمگیر تولید و صادرات غیرنفتی

آنچه بیش از همه برای رونق آینده اقتصاد ایران نویدبخش است، عملکرد قدرتمند بخش‌های غیرنفتی است.

تولید صنعتی کشور نسبت به ماه قبل 7.1 درصد رشد کرده است. همچنین، صادرات صنایع بورسی ایران در 12 ماه منتهی به مرداد 1404، رشد 6.8 درصدی را ثبت کرده است.

رشد 33 درصدی فروش معادن ایران نسبت به ماه قبل، به عنوان ابتدای زنجیره تولید، خبر از رونق آتی در بخش‌های پایین‌دستی و افزایش ظرفیت تولید ملی می‌دهد.

عبور از تنش و حرکت به سوی ثبات

با در نظر گرفتن عوامل فوق، چشم‌انداز اقتصاد ایران پس از تخلیه فشار ماشه را می‌توان اینگونه ترسیم کرد:

با آشکار شدن محدود بودن اثرات عملی مکانیسم ماشه و فرونشینی هیجانات، انتظار می‌رود نوسانات بازار ارز کاهش یابد و نرخ‌ها به روند تعادلی و پایدار خود بازگردند.

تداوم روند فعلی در صادرات نفت و شتاب‌گیری تولید و صادرات غیرنفتی، می‌تواند به رشد مثبت اقتصادی در ماه‌های آینده منجر شود. این رشد، زمینه‌ساز ایجاد اشتغال و افزایش درآمدهای دولت خواهد بود.

همسویی سیاسی و اقتصادی کشورهای قدرتمندی مانند چین و روسیه با ایران، که اقدام اروپا در فعال‌سازی ماشه را فاقد اعتبار بین‌المللی می‌دانند، شبکه امنی برای تجارت خارجی ایران ایجاد کرده و اثر تحریم‌ها را بیش از پیش کاهش می‌دهد.

تجربه اقتصاد ایران در سال‌های گذشته نشان داده است که قدرت تاب‌آوری این اقتصاد در برابر فشارهای خارجی به مراتب بیشتر از تصورات رایج است.

فشار ناشی از مکانیسم ماشه، عمدتاً یک تهدید روانی است که با گذر زمان و آشکار شدن فقدان اثرات عملی‌اش، تخلیه خواهد شد. در سوی مقابل، شاخص‌های واقعی و داده‌های میدانی از بخش‌های نفت، صنعت و معدن حاکی از آغاز یک روند رونق‌آفرین است.

در همین رابطه رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین با اشاره به فعال شدن مکانیسم ماشه تأکید کرد: این موضوع تأثیر تازه‌ای بر فعالیت بخش خصوصی در ایران نخواهد داشت، چرا که تمامی حوزه‌های حمل‌ونقل، بانکی و تجاری کشور پیش‌تر تحت تحریم بوده‌اند. آنچه امروز بیش از تحریم‌ها اقتصاد ایران را تحت فشار قرار می‌دهد، فساد گسترده داخلی است با پایان فشارهای تحریم، آینده فرصت مناسبی برای تقویت و پررنگ شدن بخش خصوصی تضعیف‌شده فراهم می‌کند که مدیریت مناسب و جلوگیری از گسترش شایعات، کلید موفقیت در این مسیر است.

مجیدرضا حریری، درباره تأثیر فعال شدن مکانیسم ماشه بر فعالیت بخش خصوصی در اقتصاد ایران اظهار کرد: در خصوص هر آنچه که به عنوان حقوق تجاری شناخته می‌شود، ما نباید هیچ‌گونه اثری را از طریق قطعنامه‌هایی که در سال‌های 2006 تا 2010 (پنج قطعنامه‌ای که شورای امنیت علیه ایران تصویب کرده است) متحمل شویم. تمامی این قطعنامه‌ها متمرکز بر صنایع هسته‌ای و بخشی از صنایع موشکی کشور هستند؛ یعنی صرفاً مباحث نظامی در آن‌ها مطرح شده و آن هم نه در تمامی حوزه‌های نظامی، بلکه فقط در بخش صنایع هسته‌ای و بخشی از صنایع موشکی که تحت تحریم قرار گرفته‌اند.

رسانه در داخل کشور مرجعیت خود را از دست داده و گوش مردم به رسانه‌هایی سپرده شده که اختیارشان در دست همان کسانی است که کشور را تحریم می‌کنند.

وی ادامه داد:‌ تحریم‌ها در حوزه حمل‌ونقل، حوزه پولی ـ مالی و همچنین در حوزه فناوری به بخش‌هایی از صنایع نظامی ما مرتبط شده است. اما آنچه از منظر واقعیت موجود تأثیرگذار است، مسئله‌ای بود که در همین 7 تا 10 روز اخیر مشاهده شد؛ دلار در بازه‌ای کوتاه مدت، از 100 به 110 هزار تومان افزایش قیمت پیدا کرد که این امر جامعه را متشنج ساخته و یک اثر روانی ایجاد کرده است. یکی از اهداف اصلی تحریم‌کنندگان نیز همین است؛ یعنی بیش از آنکه به دنبال مشاهده اثر واقعی تحریم باشند، به دنبال ایجاد اثرات روانی و آشفتگی در جامعه هستند.

رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین با بیان اینکه در جامعه اقتصادی ما نیز چنین وضعیتی مشاهده می‌شود، توضیح داد: هم در میان فعالان اقتصادی و هم در بازار واقعی. علت این امر آن است که رسانه در داخل کشور مرجعیت خود را از دست داده و گوش مردم به رسانه‌هایی سپرده شده که اختیارشان در دست همان کسانی است که کشور را تحریم می‌کنند. علاوه بر این، در داخل نیز گروهی ناراضی وجود دارند که به هر دلیلی تمایل دارند این نظام از نظر سیاسی آسیب ببیند و به همین دلیل در فضای روانی ناشی از تحریم‌های سازمان ملل دامن می‌زنند.

او در پاسخ به این سوال که برای بهتر شدن وضعیت فعالیت بخش خصوصی در چنین شرایطی، به چه مواردی باید بیش از پیش توجه شود، اظهار کرد: طبق آنچه که مشخص است؛ از منظر حقوق تجاری، هیچ اتفاق تازه و بزرگ‌تری نسبت به شرایطی که هم‌اکنون در آن قرار داریم رخ نداده است. حمل‌ونقل ما اصولاً تحریم بوده، بانک‌ها تحریم بوده‌اند، تجارت نفتی و غیرنفتی تحت فشار تحریم‌ها قرار داشته است و اکنون نهایتاً ممکن است کشتی‌ها را بیشتر مورد بررسی قرار دهند که پیش از این نیز آمریکا چنین اقدامی را در جاهایی که زورش می‌رسید انجام می‌داد. بنابراین، من تغییر و تحول جدیدی در حوزه اقتصادی برای تجار به‌ ویژه تجار بخش خصوصی مشاهده نمی‌کنم.

آنچه واقعاً لطمه می‌زند، فساد گسترده اقتصادی است که در چنین شرایط روانی، مفسدان اقتصادی برنده میدان می‌شوند.

حریری تاکید کرد: آنچه الان در کشور وجود دارد، یک وضعیت روانی ناپایدار است و به نظر من باید همه تلاش کنیم روی همین وضعیت ناپایدار روانی کار شود و به مردم اطمینان بدهیم که نباید انتظار رخداد جدیدی داشته باشند.

رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین در پاسخ به این سوال که چگونه می‌توان نقش بخش خصوصی را پر رنگ‌تر کرد، توضیح داد: باید بدانیم که بیش از 80 درصد تجارت خارجی ما توسط بخش‌های حاکمیتی اعم از دولت یا سایر نهادها انجام می‌شود و کمتر از 20 درصد توسط بخش خصوصی صورت می‌گیرد. در واقع، بخش خصوصی در این کشور هنوز به‌طور کامل شکل نگرفته که اکنون بتوانیم بگوییم بخش خصوصی نگران است یا دولت کمتر یا بیشتر نگران است. موضوع اصلی اقتصاد ما نه تحریم‌ها هستند و نه مکانیسم ماشه. هیچ‌کدام از این موارد نیستند که به مردم، به‌ویژه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط آسیب می‌زنند. آنچه واقعاً لطمه می‌زند، فساد گسترده اقتصادی است که در چنین شرایط روانی، مفسدان اقتصادی برنده میدان می‌شوند.

او تاکید کرد: به نظر من ضروری است حاکمیت با عزم جدی نشان دهد که برای پاکسازی فضای اقتصاد مصمم است. اگر این فضا سالم باشد، افراد سالم بیشتر وارد میدان می‌شوند، نقش آن‌ها پررنگ‌تر خواهد شد و کشور می‌تواند بحران‌ها را با سلامت پشت سر بگذارد.

حریری با اشاره به به موضوع فوق تصریح کرد: در آینده نیز می‌توان شرایط را به سمتی سوق داد تا بخشی که تاکنون تضعیف شده و مورد اجحاف قرار گرفته، پررنگ‌تر شود. البته با توجه به شرایط فعلی، متأسفانه در یکی دو روز آینده شاهد التهاب خواهیم بود، هرچند قاعدتاً در بازه سه تا چهار هفته‌ای بعد، شرایط آرام‌تر خواهد شد و امکان قضاوت منصفانه‌تر و با آرامش بیشتر فراهم می‌شود. در حال حاضر، بیش از هر چیز لازم است مدیریت صورت گیرد و اجازه داده نشود دامنه شایعات و اظهارنظرها گسترده‌تر شود. پس از آنکه جامعه به آرامش رسید، می‌توان به سمت راه‌اندازی دوباره و ترمیم شرایط حرکت کرد.