اصلاح اقتصاد مستلزم اصلاح حکمرانی اقتصادی

فردین آقابزرگی-کارشناس بازارهای مالی: تصمیم اخیر بانک مرکزی مبنی بر برگزاری هفتگی حراج سکه تا پایان سال به دلیل آنست که یکی از وظایف اصلی بانک مرکزی، حفظ و حراست از ارزش پول ملی است. از این رو، در مواقعی که به دلیل مولفه‌های اقتصادی یا متغیرهای بین‌المللی و سیاسی، تنش‌هایی در کوتاه‌مدت ایجاد می‌شود و مسئولان آن را بحرانی مقطعی قلمداد می‌کنند، درصدد کنترل بازار برمی‌آیند. همان‌طور که عملیات بازار باز برای کنترل نرخ بهره و نرخ بازده بدون ریسک در دستور کار قرار می‌گیرد، مداخلاتی نظیر حراج سکه نیز بخشی از وظایف حاکمیتی است. بنابراین، صرف مدنظر قرار دادن انتفاع و سود برای دستگاه‌هایی که وظایف ملی دارند، توجیه‌پذیر نیست و حتی طرح چنین پرسشی که بانک مرکزی به دنبال سود است، مبنای کارشناسی ندارد. با این حال، مسئولان باید به این واقعیت توجه داشته باشند که وقتی متغیرهای کلان اقتصادی نظیر رشد اقتصادی نزدیک به صفر، نرخ تورم بالای 40 درصد و حجم نقدینگی 12 هزار همت است، ارزش پول ملی به طور طبیعی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، تلاش برای کنترل قیمت سکه، که تحت تأثیر قیمت ارز است چرا که قیمت انس جهانی تقریباً ثابت مانده، مشابه سیاست ارزپاشی است و کارکرد مشابهی دارد. بانک مرکزی از این جهت انتفاعی عمل نمی‌کند، اما می‌توان گفت که به نوعی تحت فشار مجلس و بدنه دولت مجبور است به بازار ورود کند. این نهادها نگران وضعیت موجود هستند و چاره‌ای جز این نمی‌بینند که نمایشی از حضور فعال برای کنترل بازار ارائه دهند. این وضعیت مشابه آن است که دمای هوا رو به افزایش باشد، اما ما سعی کنیم با دستکاری دماسنج، دما را به ظاهر پایین نگه داریم؛ در حالی که واقعیت محیط تغییری نکرده است. به جرات می‌توان گفت که مجموعه سیاست‌های کنترل بازار در سه دهه گذشته، بدون استثنا بی‌اثر یا کم‌اثرترین روش‌ها بوده‌اند. ما پیش از هر چیز، نیازمند ساماندهی وضعیت اقتصادی و برقراری انضباط مالی در کشور هستیم؛ به طوری که دیگر شاهد پرونده‌هایی همچون چای دبش، ارز 4200 تومانی یا ناترازی‌های شدید بانکی، مشابه بانک آینده نباشیم. اصلاح ساختار اقتصاد مستلزم اصلاح در شیوه حکمرانی اقتصادی است که یکی از سرفصل‌های اصلی آن، برقراری مراودات اقتصادی پایدار در سطح بین‌المللی است. یارکشی‌های سیاسی و محدود کردن روابط تجاری به شرق یا غرب، به اقتصاد کشور صدمه می‌زند. اگر معاملات ما منحصر به گروه خاصی از کشورها بماند و تحت فشار تحریم‌های همه‌جانبه باشیم، اعمال سیاست‌های پولی و مداخله در بازار ارز و سکه اثر خاصی نخواهد داشت. تا زمانی که مناسبات بین‌المللی اصلاح نشود، ابزارهای بانک مرکزی برای کنترل بازار کارایی لازم را نخواهند داشت.