هیوا زارعی-روزنامه نگار: در روزهای اخیر، بورس اوراق بهادار تهران شاهد جهشهای قیمتی چشمگیر بوده است و توانسته است از سقفهای جدید عبور کند اما با وجود این رشد قابل توجه، ارزش بازار همچنان زیر 100 میلیارد دلار قرار دارد، که در مقایسه با سایر بازارهای مالی منطقه، یک فاصله معنادار بهنظر میرسد. در شرایطی که این رشد بورس در همزمانی با افزایش نرخ دلار رخ داده، سؤالات مهمی درباره پشتپرده این تغییرات مطرح میشود: آیا این رشد بر پایه بهبود بنیادی شرکتها است یا صرفاً نتیجه تورم و جریان نقدینگی به دنبال نوسانات ارزی؟ بسیاری از تحلیلگران بازار معتقدند که این رشد شاخص بورس نه لزوماً به دلیل بهبود بنیادین شرکتها، بلکه به دلیل عوامل دیگری همچون تورم فزاینده و نوسانات شدید نرخ ارز، بهویژه دلار، اتفاق افتاده است.
آیا رشد بورس نشاندهنده بهبود بنیادین شرکتها است؟
به گزارش «نقش اقتصاد» با نگاهی به وضعیت بورس تهران در روزهای گذشته، میتوان گفت که رشد شاخص بورس ایران بیشتر ناشی از عوامل بیرونی مانند تغییرات ارزی و انتظارات تورمی بوده است تا یک بهبود بنیادین در عملکرد شرکتها. اگرچه برخی از شرکتهای بورسی در بخشهای صادراتی و صنعتی از افزایش قیمت دلار بهرهمند شدهاند، اما این افزایشها لزوماً بهمعنای بهبود عملکرد بنیادی یا سودآوری بلندمدت این شرکتها نیست. شاخص بورس معمولاً بر اساس وزن سهام شرکتها و روند قیمتی آنها محاسبه میشود. در شرایط تورمی، بخصوص زمانی که قیمت دلار افزایش مییابد، بسیاری از سهام شرکتها بهویژه در بخشهایی که وابسته به دلار هستند، بهطور مصنوعی افزایش مییابند. این افزایشها میتواند باعث رشد موقتی شاخص بورس شود، در حالی که ممکن است هیچگونه تغییر واقعی در وضعیت مالی و عملیاتی این شرکتها مشاهده نشود. به عبارت دیگر، رشد بورس ممکن است بیشتر ناشی از انتظارات تورمی و نوسانات ارزی باشد تا بهبود واقعی در بنیانهای اقتصادی.
نقدینگی سرگردان و تأثیر آن بر بورس
در شرایط تورم بالا و نوسانات شدید ارزی، نقدینگی سرگردان یکی از عوامل مهمی است که به رشد بورس کمک کرده است. بسیاری از سرمایهگذاران بهدلیل کاهش ارزش پول ملی و ناتوانی در کسب بازده مناسب از بازارهای دیگر، وارد بازار بورس شدهاند. این جریان نقدینگی سرگردان بهویژه در زمانی که نرخ دلار افزایش مییابد، تقاضای کاذب زیادی برای خرید سهام ایجاد میکند و باعث افزایش شاخص بورس میشود. در واقع، وقتی نرخ ارز افزایش مییابد و تورم بالا میرود، سرمایهگذاران بهطور طبیعی به دنبال بازارهایی میروند که بتوانند ارزش داراییهای خود را حفظ کنند. بورس، بهویژه در بخشهایی از آن که با صادرات یا مواد اولیه وابسته به دلار سروکار دارند، به یک گزینه جذاب برای این سرمایهگذاران تبدیل میشود. بنابراین، ورود نقدینگی به بورس میتواند به رشد شاخص منجر شود، اما این رشد بیشتر بهدلیل فشار تقاضای کاذب است تا بهبود واقعی عملکرد شرکتها.
تأثیر نوسانات دلار بر بورس ایران
در روزهای اخیر، نوسانات شدید نرخ دلار تاثیرات گستردهای بر روی بازار بورس ایران گذاشته است. بهویژه در شرایطی که ارزش ریال در برابر دلار بهشدت کاهش مییابد، بورس تبدیل به یک پناهگاه برای سرمایهگذارانی میشود که به دنبال حفظ ارزش پول خود در برابر تورم هستند. این افزایش قیمت دلار باعث میشود که شرکتهایی که وابسته به صادرات هستند یا مواد اولیه آنها به دلار قیمتگذاری میشود، از این وضعیت بهرهبرداری کنند. با این حال، این افزایشها بیشتر به دلیل تغییرات ارزی است و نمیتوان آن را بهعنوان نشانهای از بهبود واقعی وضعیت شرکتها و اقتصاد کشور تلقی کرد. بسیاری از شرکتها همچنان با مشکلات ساختاری، ضعف در مدیریت منابع، و عدم شفافیت در صورتهای مالی خود دست و پنجه نرم میکنند. بنابراین، رشد شاخص بورس بیشتر بهدلیل تاثیرات کوتاهمدت نوسانات دلار و تورم است تا نشاندهنده بهبود بلندمدت در شرکتها.
آیا این رشد بورس پایدار است؟
در حالی که افزایش نرخ دلار و ورود نقدینگی سرگردان به بورس باعث رشد چشمگیر شاخصها شده است، این سؤال مطرح میشود که آیا این رشد پایدار خواهد بود؟ بسیاری از تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که این رشد بیشتر جنبه کوتاهمدت دارد و در صورت تغییر شرایط اقتصادی یا کاهش نوسانات ارزی، احتمالاً شاهد یک اصلاح جدی در بازار خواهیم بود. رشد بورس در بلندمدت نیازمند بهبود در بنیانهای اقتصادی، عملکرد واقعی شرکتها، و بهبود محیط کسبوکار است. نوسانات شدید نرخ دلار و عدم ثبات در بازار ارز میتواند باعث ایجاد عدم اطمینان در میان سرمایهگذاران شود و در نهایت تاثیرات منفی بر روند رشد بورس داشته باشد. علاوه بر این، اگر نرخ تورم همچنان بالا بماند و سیاستهای اقتصادی دولت بهطور مؤثری برای کنترل این تورم و بهبود وضعیت تولید و صادرات اعمال نشود، این رشد بورس ممکن است نتواند پایدار بماند. رشد شاخص بورس ایران در روزهای اخیر عمدتاً ناشی از عواملی چون تورم و نوسانات شدید دلار بوده است و بهنظر نمیرسد که این رشد بر اساس بهبود بنیادین شرکتها یا وضعیت واقعی اقتصاد کشور باشد. ورود نقدینگی سرگردان و انتظارات تورمی، دو عامل اصلی در این رشد هستند، و این موضوع میتواند نشانهای از رشد کاذب بورس باشد. در نهایت، برای رسیدن به رشد پایدار و بلندمدت در بورس ایران، باید به بهبود شرایط اقتصادی، تقویت بنیانهای شرکتها، و ثبات در نرخ ارز توجه ویژهای شود.
