مرضیه خوشکار-روزنامه نگار: شمارش معکوس فروپاشی اقتصاد دیجیتال به صدا در آمده است اقتصادی که در این شرایط سخت بسیاری از مردم از طریق آن امرار و معاش می کنند. باید بپذیریم که امروزه بسیاری از کسب و کارها از طریق فضای مجازی ارتزاق می کنند.
به گزارش «نقش اقتصاد»، پس از گذشت دو هفته از ناآرامی های کشور وضعیت اینترنت هنوز به شرایط قبل بازنگشته است و این نگرانی به وجود آمده که بسیاری از کسب و کارهایی که در بستر فضای مجازی شکل گرفته با ابربحران مواجه شده اند. در این شرایط رسانه ها نیز در امان نبوده و اطلاع رسانی نیز به سختی صورت می گیرد.
طی دو روز قبل پزشکیان خواستار بازگشت اینترنت به شرایط نرمال شده بود بطوریکه در دسترس قرار گرفتن گوگل این امید را داد که بزودی دسترسی به اینترنت جهانی میسر خواهد شد. اما هنوز این دسترسی به صورت محدود است.
قطعی اینترنت در کشور، تمام کسبوکارهای مجازی را به تعطیلی اجباری فرستاده است. برآوردها حاکی از آن است که سهم اقتصاد دیجیتال حوالی ۲۸ میلیارد دلار است که خروج این عدد از چرخهی اقتصاد کشور، ضربهای مهلک به اقتصاد کشور وارد کرده است.
در پی شروع اعتراضات، اینترنت سراسر کشور با محدودیتهای جدی روبهرو شد؛ این اعتراضات، خسارتهای ریز و درشتی به اقتصاد کشور وارد کرده است. علیرغم اینکه آتش اعتراضات فرونشسته اما تنها عدد رسمی که دولتیها اعلام کردند، خسارت ۳ هزار میلیارد تومانی به شهرداری تهران بود. وسعت این بحران به حدی وسیع است که حتی تخمین خسارت وارده تقریبا غیر ممکن به نظر میرسد.
اقتصاد دیجیتالی که نابود شد!
به جز خسارت وارده در سطح شهرها نظیر تخریب اماکن اقتصادی و مذهبی و حتی تخریب جایگاههای اتوبوس، کسبوکارهای آنلاین به ناچار و به جبر، تعطیل شدند. اگرچه هیچگاه آمار دقیقی از سهم اقتصاد دیجیتال ایران منتشر نشده است، اما با مرور آمارهای سازمانهای بینالمللی میتوان این سهم را تخمین زد.
ایران با جمعیتی بیش از ۸۵ میلیون نفر و نرخ نفوذ اینترنت ۱۲۴ درصدی، یکی از بزرگترین بازارهای دیجیتال در منطقه است. بر اساس گزارشهای منتشر شده از سازمانهای بینالمللی، سهم اقتصاد دیجیتال ایران از تولید ناخالص داخلی کشور حدود ۶.۵ درصد برآورد میشود.
طبق آمار بانک جهانی، تولید ناخالص داخلی کشور برای سال ۲۰۲۴ عددی بالغ بر ۴۳۰ میلیارد دلار است. علت تفاوت آمار بانک جهانی با آمارهای داخلی کشور را میتوان به تفاوت نرخ محاسباتی ارز مرتبط دانست.
به هر حال، سهم اقتصاد دیجیتال کشور برای سال ۲۰۲۴، حوالی ۶.۵ درصد اعلام شده که بر این اساس میتوان تخمین زد که قطعی اینترنت، بیش از ۲۸ میلیارد دلار را از فضای اقتصادی کشور حذف کرده است. حذف ۲.۸ هزار همتی از اقتصاد ایران فقط به همین عدد خلاصه نمیشود؛ بسیاری از خانوارها کل درآمد خود را از دست دادند، کسب و کارهای اینترنت محور تقریبا تعطیل شدند؛ ارسالیهای اداره پست به شدت کاهش یافته است، آموزش و ارتقای سواد فردی سقوط آزاد کرده و در یک کلام، در صورت تداوم وضع موجود، درآمد سرانه با سرعتی فزاینده ریزش خواهد داشت.
حتی با فرض اینکه در همین لحظه سیاستگذار اینترنت سراسری را متصل کند، نمیتوان درآمد از دست رفته را، با نسبت یک به یک جایگزین کرد؛ از سوی دیگر، بازیابی پیجهای فروش در اینستاگرام با رعایت اصولی خاص صورت میگیرد که به نظر میرسد بسیاری از فروشندهها را از مدار رقابت خارج کند و تمام هزینههای آنها برای ارتقا پیجهایشان را بی اثر کند.
با این حال، خروج ۲.۸ هزار همتی سرمایه از اقتصاد کشور، ضربه جبران ناپذیری در ۱۱ روز گذشته به جا گذاشته است که در صورت تداوم وضع موجود بسیاری از کارفرماها سیاست گسترده تعدیل نیرو را در پیش خواهند گرفت که تبعات رشد نرخ بیکاری، از آثار سوء این اتفاق، در آینده است.
معاون وزارت ارتباطات در حالی زیان قطعی اینترنت را روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان اعلام کرده که برآوردهای دیگر از زیان سه هزار میلیارد تومانی در روز هم خبر میدهند.
احسان چیت ساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی وزارت ارتباطات، درباره تبعات قطعی اینترنت گفت: بر اساس ارزیابی دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، تقریبا به ازای هر روز حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان برای کسب و کارها اتفاق افتاده بود. در دوره جدید و اکنون ارزیابیها در حال انجام است تا متوجه شویم وضعیت کسب و کارها چگونه است؛ بنابراین هنوز گزارش جدیدی آماده نشده و به محض اینکه آماده شود اطلاع رسانی لازم انجام می شود.
چیت ساز گفت: وزارت ارتباطات متولی قطعی و وصل اینترنت نیست، بلکه این وزراتخانه متولی فراهم کردن زیرساخت ارتباطی است؛ بنابراین تصمیم گیری در این زمینه توسط نهادهای مسئول اتخاذ می شود. طبق ارزیابیهای انجام شده توسط این نهاد، کسب و کارهایی که با بلاکچین در ارتباطات هستند چالش دسترسی به اینترنت برایشان جدی تر بوده چراکه باید بلاکچین را بررسی و بر دارایی های خود و مردم نظارت داشته باشند.
اگر بنا بر این آمار باشد در طول ۱۰ روز اخیر بالغ بر ۵ هزار میلیارد تومان به کسب و کارهای اغلب کوچک و متوسط زیان رسیده است.
سهم تجارت آنلاین یا اینترنتی در سالهای گذشته در همه جای جهان رو به افزایش گذاشته است. اینترنت موجب شده تا فروش برخی کالاها و خدمات به شکل مستقیم و بدون نیاز به فروشگاههای بزرگ و تامین هزینههای اغلب سرسام آور، امکان ارتباط با مشتری و فروش کالاها و خدماتشان فراهم شده است. در ایران هم هر چند هنوز این بستر به اندازه کشورهای توسعه یافته رشد نکرده اما در هر حال نقش غیرقابل کتمانی پیدا کرده است.
پیش از این تجارت آنلاین به برآورد وضعیت تجارت آنلاین در ایران و کشورهای مختلف دست زد. جالب اینکه در سال ۹۶ تنها ۱.۳ درصد از تجارت کشور به صورت آنلاین انجام میشد اما این نرخ به سرعت افزایش یافته طوری که در ابتدای ۱۴۰۰ با سه برابر شدن سهم تجارت آنلاین به ۵ درصد رسید.
گفتنی است این نوع از تجارت در سطح جهانی بیش از ۲۰ درصد کل تجارت را در بر گرفته است. چین در میان کشورهای جهان بیشترین سهم از تجارت آنلاین را به دست آورده طوری که گفته میشود بیش از نیمی از تجارت پرجمعیتترین کشور جهان به صورت آنلاین انجام میشود.
هر چند معاون وزیر ارتباطات از زیان روزانه ۵۰۰ میلیارد تومانی کسب و کارها خبر داده اما تحلیلها و برآوردهای دیگری هم وجود دارند که تبعات اقتصادی به مراتب بزرگتری را برای قطعی اینترنت برآورد کردند. پیش از این نیز رسانههای دیگر از برآوردهای به مراتب بزرگتری خبر میدادند.
اتاق بازرگانی هم در تحلیل دیگری، به برآورد زیان ناشی از قطع اینترنت پرداخت. بر اساس گزارش معاونت بررسیهای اقتصادی اتاق بازرگانی تهران، با توسعه یک کشور و ظهور یک اکوسیستم آنلاین بالغتر، تاثیرات قطع موقت اینترنت بیشتر میشود. تخمین زده میشود که برای یک کشور با اتصال بالا به اینترنت، تاثیر روزانه قطع موقت اینترنت و کلیه خدمات آن بهطور متوسط ۲۳.۶ میلیون دلار به ازای هر ۱۰ میلیون جمعیت باشد.
با سطوح پایینتر دسترسی به اینترنت، متوسط اثرات تولید ناخالص داخلی برآور شده به ترتیب به ۶.۶ میلیون دلار و ۰.۶ میلیون دلار به ازای هر ۱۰ میلیون جمعیت برای اقتصادهای با اتصال به اینترنت متوسط و پایین میرسد. از آنجایی که در دنیای امروزه اینترنت به طور گستردهتر و با شدت بیشتری در سراسر کشورها مورد استفاده قرار میگیرد، خدمات اینترنتی برای کسبوکارها و افراد حیاتی است.