مِهردخت میرزایی–روزنامه نگار: یک تحلیلگر بازارهای مالی در گفتگو با «نقش اقتصاد» درمورد شرایط فعلی بازار سرمایه گفت: اگر بازارها را با هم مقایسه کنیم متوجه یک سری مسائل بین بازارها میشویم و رفتارهایی را از آنها مشاهده میکنیم. زیرا بازارها به هم متصل هستند و این طور نیست که یک سری از بازارها رشد کنند و دیگر بازارها دچار رکود عمیق و طولانی مدت شوند. زیرا بر اساس تئوریهای اقتصادی، این بازارها به مرور به تعادل میرسند. به دلیل این که برخی از افراد بعد از این که در یک بازار سود میکنند از یک بازار به بازاری میروند که آن بازار هنوز رشد نکرده و میخواهند این سود را در آنجا هم تکرار کنند و فعالان اقتصادی میدانند که سرمایه در بین بازارها در حال حرکت است.
یاسر فلاح ادامه داد: وقتی در فضای اقتصادی کشور شاهد هستیم بازار ارز رشد چشمگیری میکند و به واسطه آن بازار طلا و سکه هم رشد چندبرابری میکند و در بازه زمانی چند ساله نیز، بازار مسکن هم رشد میکند. نمیتوان انتظار داشت در بازار سرمایه که سهام شرکتهای بزرگ و واحدهای مالکیتی شرکتها را در بورس معامله میکند رونق اتفاق نیفتد و این یک مسئله کاملاً علمی است. به همین دلیل، بنده معتقد هستم که بازار سرمایه به واسطه عقبماندگیهایی که در طول سالهای گذشته داشته در شرایطی قرار گرفته است که بسیاری از سرمایهگذاران، آن را به عنوان بازاری درنظر میگیرند که میتوان روی آن حساب باز کرد و در این بازار به سرمایهگذاری پرداخت. به همین دلیل، آن را در واچ لیست خودشان قرار دادهاند.
این تحلیلگر بازار سرمایه گفت: بازار سرمایه بعد از مدتها به چشم سرمایهگذاران آمد. چون در سال 99 شاهد بودیم مثلاً ارزش دلاری بازار سرمایه به بیش از 400 میلیارد دلار رسید. اما در طول 3-2 ماه گذشته، با رشد دلار و کاهش ارزش ریال در برابر دلار مشاهده کردیم که ارزش بازار سرمایه به حدود 100 میلیارد دلار رسیده و در شرایطی نیز، به کمتر از این میزان رسیده است. حال، پرسشی که مطرح میشود این است که مجموعه بازار سرمایه کشور با این حجم از شرکتهای بزرگ و بسیار قدرتمند و صاحب نام در صنایع مختلف پتروشیمی، کانیهای فلزی و معدنی و فلزات اساسی و خودرو و مخابرات و سیمان و دارو و… ارزششان 100 میلیارد دلار است؟
با توجه به این موضوع به این نتیجه میرسیم که بازار سرمایه واقعاً از یک عقبماندگی تاریخی رنج میبرد و صاحبان سرمایه به دلایل مختلف، از ورود به بازار پرهیز میکردهاند و علت هم به خاطر وجود یک سری از ریسکها در بازار سرمایه بوده است؛ به ویژه این که سطح ریسکهای سیستماتیک در بازار سرمایه رشد مضاعفی کرده بود و سرمایهگذاران به واسطه این ریسکهای سیستماتیک از حضور در بازار سرمایه ترس داشتند.
فلاح بیان کرد: با توجه به این که ما در بازاری هستیم که ارزش اموال و داراییها به صورت لحظهای روی تابلو خودش را نشان میدهد خیلی از سرمایهگذاران از مشاهده کاهش لحظهای ارزش دارایی خود دچار بهت و ترس شدند و همین موضوع باعث شد که بازار سرمایه یک عقبافتادگی خیلی شدیدی را تجربه کند که به نظر بنده در ادوار مختلف تاریخ بازار سرمایه کشور بیسابقه بوده است؛ تا جاییکه حدود 5 سال رکود عجیب و غریبی در بورس به وجود آمد. اما خوشبختانه از یک جایی به بعد، سرمایهگذاران به سمت بازار سرمایه آمدند و به نوعی، از آن استقبال کردند؛ به ویژه بعد از ماجرای جنگ 12 روزه که به نوعی، ریسکها به صورت حداکثری خودشان را نشان دادند و بعد از آن، ترس بازار را احاطه کرد و حدود یک ماه با افت روبرو شد و سپس، قیمتها به جایی رسیدند که خیلی از سرمایهگذاران خریدار شدند و به این نتیجه رسیدند که کالاهای ارزنده را با قیمت مناسبی خریداری کنند و بسیاری از شرکتها در بازار پس از جنگ به دلیل کاهش ریسکهای سیستماتیک رشدهای بسیار خوبی را تجربه کردند. زیرا قله آن ریسکها در جنگ 12 روزه خود را نشان داد.
این کارشناس بازار سرمایه افزود: با توجه به اینکه ریسکهای سیستماتیک وجود دارند و حتی با وجود عبور از قلهای، در معرض ریسکهای دیگر هستیم ناآرامیهای اخیر و این ریسکها میتوانند در عملکرد بازار و سرمایهگذاران تأثیر بگذارند.
به نظر من، به جز این ریسکها، شاید عامل دشوار دیگری پیش روی بازار سرمایه وجود نداشته باشد و حداقل از نظر ارزش دارایی یا سرمایهگذاریهایی که در دیگر بازارها میشود بازار خودش را با این قیمتها بهروزآوری خواهد کرد. مثلاً وقتی دلار افزایش پیدا میکند صاحبان خودرو قیمتهای خودروهای خود را افزایش میدهند و همینطور، طلا هم با افزایش قیمت روبرو میشود و بدنبال آن، قیمت کالاهای دیگر نیز، بالا میرود. چرا قیمت سهام نباید افزایش پیدا کند؟ موضوعی که باید مطرح کرد این است که وقتی قیمت سهام بالا میرود برای بعضی از افراد این پرسش مطرح میشود که آیا صعود بازار سرمایه مصنوعی است؟ در پاسخ باید گفت: خیر! صعود بازار سرمایه مصنوعی نیست و کاملاً واقعی است و به اصطلاح، قیمتهای خود را بهروزآوری میکند. چون در حال حاضر در اقتصادی هستیم که 50 درصد تورم در آن وجود دارد و وقتی که با این موضوع روبرو هستیم قیمت داراییها به نوعی در یک شیبی در حال افزایش هستند و بعد از گذشت یک سال، ارزش پول افراد 50 درصد خودش را ازدست میدهد و قدرت خرید آنها 50 درصد کاهش پیدا میکند. به همین دلیل، در چنین شرایطی که دیگر داراییها در حال رشد هستند بازار سهام هم، به عنوان یک دارایی حتماً این رشدها را در خود میبیند و خودش را بهروز میکند؛ به شرط اینکه ریسکهای سیاسی – امنیتی سایه خود را از روی بازار بردارند. اما اگر سایه این ریسکها و یا جنگ بر روی بازار وجود داشته باشد آن موقع بازار سرمایه خیلی جذابیت ندارد و بسیاری از سرمایهگذاران سعی میکنند در داراییهای امن سرمایهگذاری کنند و به سمت بازار سرمایه و سهام نیایند.
فلاح در مورد تأثیر تعرفه 25 درصدی آمریکا بر بازار سرمایه کشور به نقش اقتصاد گفت: بدون شک، این تعرفه بدون تأثیر نیست. چون به نوعی، مانع فعالیت و تجارت مستقیم خیلی از کشورها با ایران میشود. اما خیلی وقت است که کشور در تحریم قرار دارد و ما در حال زندگی کردن با تحریم هستیم و خیلی از فعالان اقتصادی کار کردن در تحریمها را یاد گرفتهاند و حتی اگر این تعرفه هم، وضع نمیشد بسیاری از کشورهای دارای اقتصاد توسعه یافته؛ به خصوص آن دسته از کشورهایی که با آمریکا شرکای تجاری هستند به دلیل ترسی که از تحریمهای آمریکا داشتند تمایلی نداشتند که با ایران تجارت خیلی شفاف داشته باشند. به همین خاطر، این تعرفه هم موردی است که بر تحریمها اضافه میشود.