ابوالفضل شهرآبادی: صندوق تثبیت بازار سرمایه، که در ادبیات بورس به عنوان «سوپاپ اطمینان» شناخته میشود، نهادی است که با هدف کنترل نوسانات شدید و کاهش ریسکهای سیستماتیک در بورس ایران تأسیس شده است. هدف اصلی صندوق، حمایت از سهامداران خرد و جلوگیری از رفتارهای هیجانی چه در صفهای فروش سنگین و چه در رشدهای بیمنطق است. بخشی از منابع آن از طریق صندوق توسعه ملی، بخشی از درآمد کارمزدهای سازمان بورس و همچنین بودجههای دولتی تأمین میشود. این صندوق در روزهای بحرانی که بازار با کمبود نقدینگی و فشار فروش غیرعادی مواجه است، وارد بازار شده و با خرید سهام، نقدشوندگی را حفظ میکند. عملکرد این صندوق همواره موضوع بحث و چالش میان کارشناسان بوده است. نگاهی به نتایج فعالیت آن نشاندهنده دو روی سکه است:
دستاوردها
۱- حفظ نقدشوندگی: در بسیاری از روزهای سرخ بورس که هیچ خریداری در بازار وجود نداشت، حضور این صندوق باعث شد تا حداقل بخشی از صفهای فروش جمع شود و نقدشوندگی بازار به صفر نرسد.
۲- بیمه سهام: یکی از طرحهای موفق این صندوق، ارائه «اوراق تبعی» یا همان بیمه سهام برای سهامداران خرد بود که تا حدی آرامش را به سرمایهگذاران بازگرداند.
۳- شفافیت نسبی: در سالهای اخیر، انتشار گزارشهای دورهای از میزان واریزیها و داراییهای تحت مدیریت صندوق افزایش یافته است.
چالشها
۱- کمبود منابع نسبت به حجم بازار: منتقدان معتقدند داراییهای این صندوق (که در آخرین گزارشها حدود ۶ تا ۱۰ هزار میلیارد تومان تخمین زده شده) در برابر بازار چند هزار هزار میلیارد تومانی بورس، بسیار ناچیز است و نمیتواند جلوی ریزشهای بزرگ را بگیرد.
۲- شائبه «شاخصسازی»: برخی میگویند این صندوق به جای حمایت از کل بازار، فقط روی نمادهای بزرگ و شاخصساز تمرکز میکند تا عدد شاخص کل را مثبت نگه دارد، در حالی که اکثر نمادهای کوچک همچنان در صف فروش باقی میمانند.
۳- تأخیر در تزریق منابع: ناهماهنگی بین صندوق توسعه ملی و سازمان بورس در سالهای گذشته باعث شده بود که پول در زمان اوج بحران به بازار نرسد و عملاً تاثیرگذاری آن کاهش یابد.