سپیده کلارستاقی: بورس تهران در آستانه دوم اسفند ۱۴۰۴ در یکی از پیچیدهترین مقاطع سالهای اخیر ایستاده است؛ جایی که از یک سو فشار فروش، خروج سنگین نقدینگی و تشدید ریسکهای ژئوپولیتیک، بازار را به سطوح حداقلی کشانده و از سوی دیگر، افت قابل توجه قیمتها نسبتهای ارزندگی را به کمسابقهترین محدودههای تاریخی رسانده است. نتیجه این تقابل، بازاری شکننده، خبرمحور و کمرمق است که بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و دیپلماتیک وابسته شده است.
سقوط شاخصها؛ بهمنِ سرخ بورس
به گزارش «نقش اقتصاد»، در هفته پایانی بهمنماه، شاخص کل با افتی بیش از ۵.۵ درصدی به محدوده سه میلیون و ۸۰۶ هزار واحد رسید و شاخص هموزن نیز حدود ۲.۵ درصد عقب نشست. اما فشار اصلی در نخستین روز معاملاتی اسفند نمایان شد؛ جایی که شاخص کل با ریزش ۱۰۳ هزار واحدی تا سطح سه میلیون و ۷۰۳ هزار واحد پایین آمد و شاخص هموزن نیز به ۹۵۸ هزار واحد سقوط کرد. در مقیاس ماهانه، عملکرد بازار نگرانکنندهتر است. شاخص کل طی ۲۰ روز معاملاتی بهمن بیش از ۱۵ درصد افت داشته و شاخص هموزن نیز حدود ۱۲ درصد کاهش یافته است. این ارقام نشان میدهد که اصلاح اخیر نه یک نوسان مقطعی، بلکه یک روند فرسایشی بوده که کلیت بازار را درگیر کرده است.
رکود عمیق در معاملات؛ غلبه مطلق عرضه
بررسی جریان معاملات، تصویر روشنی از وضعیت احتیاطی سرمایهگذاران ارائه میدهد. در دوم اسفند، ۷۵۸ نماد در محدوده منفی بسته شدند و تنها ۵۸ نماد مثبت ماندند. بیش از ۶۵۰ نماد در صف فروش قفل شدند، در حالی که صفهای خرید به زحمت به ۲۰ نماد رسید. ارزش سفارشهای فروش پنج خط اول بازار بیش از ۷ هزار میلیارد تومان بود، در حالی که سفارشهای خرید کمتر از هزار میلیارد تومان ثبت شد؛ شکافی که از عدم توازن جدی میان عرضه و تقاضا حکایت دارد. از منظر نقدینگی نیز شرایط مساعد نیست. خروج پول حقیقی از سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی به بیش از ۱۵۰۰ میلیارد تومان رسید. حتی صندوقهای درآمد ثابت نیز با خروج سنگین سرمایه مواجه شدند؛ نشانهای از افزایش نااطمینانی و تمایل به نگهداری نقدینگی خارج از بازار سرمایه.
ارزش دلاری بورس در کف ۶ ماهه
یکی از مهمترین شاخصهای سنجش وضعیت بورس، ارزش دلاری بازار است. این متغیر اکنون به محدوده ۷۶ میلیارد دلار رسیده؛ سطحی که پایینترین رقم در شش ماه اخیر محسوب میشود. پیش از موج ریزشهای اخیر، ارزش دلاری بازار به نزدیکی ۱۱۰ میلیارد دلار رسیده بود. اهمیت این عدد زمانی روشنتر میشود که بدانیم آخرین بار چنین سطحی از ارزش دلاری، به حوالی سال ۱۳۹۸ بازمیگردد. این کاهش در حالی رخ داده که نرخ دلار با سرعت افزایش یافته است؛ موضوعی که نشان میدهد افت بازار سرمایه، حتی سریعتر از رشد نرخ ارز بوده است.
رقابت بازدهی؛ دلار و طلا پیشتاز شدند
در بهمنماه، بازار سهام رقابت بازدهی را به بازارهای موازی واگذار کرد. قیمت دلار از محدوده ۱۴۳ هزار تومان به حدود ۱۶۱ هزار تومان رسید و رشد ۱۲.۵ درصدی را ثبت کرد. هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز با جهشی ۲۰ درصدی به کانال ۱۹ میلیون تومان وارد شد. افزایش تنشهای منطقهای، ابهام در مذاکرات ایران و آمریکا و رشد اونس جهانی، سرمایهها را به سمت داراییهای امن سوق داده است. ورود بیش از هزار میلیارد تومان پول حقیقی به صندوقهای طلا در روزهای پایانی بهمن، در برابر خروج سنگین سرمایه از سهام، این تغییر جهت سرمایهگذاران را بهخوبی نشان میدهد. در چنین فضایی، بورس به دلیل ماهیت ریسکپذیرتر خود، نخستین بازاری است که تحت فشار قرار میگیرد.
ریشه بحران؛ نااطمینانی سیستماتیک
به گزارش «نقش اقتصاد»، کارشناسان معتقدند مسئله اصلی بازار نه نبود ارزندگی، بلکه افزایش ریسکهای سیستماتیک است. تحولات سیاسی، تهدید تحریمهای جدید، تنشهای منطقهای و بلاتکلیفی مذاکرات، فضای پیشبینیپذیری اقتصاد را تضعیف کرده است. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد تحریمها در میانمدت اثر عمیقتری از جنگ مستقیم بر بازار سرمایه داشتهاند. فعال شدن مکانیسم ماشه، تحریمهای جدید اروپا و جنگ تعرفهای، انتظارات فعالان اقتصادی را مخدوش کرده و میل به ریسک را کاهش داده است. در چنین شرایطی، حتی نرخهای بالای سود اوراق خزانه (بیش از ۴۰ درصد) نیز به رقیبی جدی برای بازار سهام تبدیل شده و بخشی از سرمایههای ریسکگریز را جذب کرده است.
بورس؛ ارزان اما بیمشتری؟
در سوی دیگر معادله، شاخصهای ارزندگی به سطوح جذابی رسیدهاند. نسبت قیمت به درآمد گذشتهنگر بازار (P/E TTM) در محدوده ۷ واحد قرار دارد و برآوردها حاکی از آن است که در صورت تحقق سودآوری پیشبینیشده شرکتها در سال ۱۴۰۴، این نسبت در افق آیندهنگر میتواند به محدوده ۴ واحد یا حتی کمتر برسد. چنین سطوحی در تاریخ بورس تهران کمسابقه است و در دورههای گذشته، معمولاً زمینهساز بازگشت خریداران شده است. با این حال، تا زمانی که نااطمینانی سیاسی کاهش نیابد، این ارزندگی به تنهایی محرک کافی برای شکلگیری یک روند صعودی پایدار نخواهد بود.
سناریوهای پیشرو؛ بازار در انتظار سیگنال
برای کوتاهمدت، سناریوی غالب تداوم نوسان در فضایی کمرمق و خبرمحور است. اگر سیگنال مثبتی از روند مذاکرات یا کاهش تنشهای منطقهای مخابره شود، میتوان انتظار داشت بخشی از نقدینگی منتظر، به بازار بازگردد و شاخص کل برای بازپسگیری کانال چهار میلیون واحد تلاش کند. در مقابل، هر خبر منفی میتواند موج تازهای از عرضه را فعال کند و شاخص را به سطوح پایینتری هدایت کند. در حال حاضر، کاهش شکاف میان ارزش سفارشهای خرید و فروش و افزایش محسوس ارزش معاملات خرد، نخستین نشانههای بازگشت تعادل خواهد بود.
جمعبندی
به گزارش «نقش اقتصاد»، بورس تهران در هفته نخست اسفند ۱۴۰۴ در نقطهای ایستاده که از منظر ارزندگی جذاب، اما از نظر ریسکهای سیستماتیک و فضای روانی، شکننده است. ارزش دلاری بازار در کف ششماهه قرار دارد، شاخصها بخش مهمی از رشد ماههای گذشته را از دست دادهاند و نقدینگی حقیقی در حال خروج است. بازگشت اعتماد، بیش از هر چیز به ثبات در سیاستگذاری و شفاف شدن چشمانداز دیپلماتیک وابسته است. تا آن زمان، بازار سهام احتمالاً در مدار احتیاط، نوسان و واکنشهای سریع به اخبار باقی خواهد ماند.