مِهردخت میرزایی-روزنامه نگار: بازار خودرو سال جدید را با جهش کمسابقه قیمتی آغاز کرد؛ جهشی که کارشناسان ریشه آن را در برداشت اشتباه از شرایط تأمین مواد اولیه و روایتگری نادرست از واقعیتهای کشور پس از جنگ تحمیلی میدانند. امّا از نیمه دوم اردیبهشت، با ورود به موقع دولت و عرضه فولاد در بورس و همچنین، تأمین منابع ارزی برای واردات قطعات، بازار خودرو روند کاهشی پیدا کرد و پس از شروع متلاطم به آرامش نسبی رسید.
مسیح فرزانه کارشناس صنعت خودرو، نابسامانی بازار را نتیجه همزمان کاهش عرضه، افزایش هزینههای تولید و رشد انتظارات تورمی میداند و بر این باور است که راهکار اصلی برای کنترل بازار، بهبود روابط تجاری با جهان است تا خودرو از کالایی سرمایهای به یک کالای مصرفی تبدیل شود و حاکم ممکان سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس با انتقاد از روند فزاینده و کاذب و حتی ساعتی افزایش قیمت خودرو در کشور تأکید میکند که بخش قابل توجهی از این نابسامانیها ناشی از ضعف نظارت، انحصار در بازار و وجود رانتهای پنهان است.
علیرضا نثاری عضو کمیسیون عمران مجلس، با انتقاد از این که خودروسازان به کارگزاران دلالان تبدیل شدهاند این درخواست را دارد که وزارت صمت و دستگاههای نظارتی به فرآیند قیمتگذاری خودرو نظارت کنند، امّا سید محمد اتابک وزیر صمت، واسطهها را عامل اصلی گرانی خودرو میداند و میگوید برخی از واسطهها با اعلام قیمتهای غیرواقعی به شکلگیری انتظارات قیمتی و افزایش التهاب بازار دامن زدهاند.
با تداوم افزایش قیمت در بازار خودرو، افزایش انتقادها و نگرانیها پای نهادهای نظارتی را به این موضوع باز کردند و ذبیحالله خداییان رئیس بازرسی کل کشور، از ورود این سازمان به موضوع ساماندهی بازار خودرو خبر میدهد و اعلام میکند که روند افزایش قیمتها و عوامل مؤثر بر آن، در حال بررسی هستند. با این حال، بررسی قیمتها از کاهش نسبی التهاب بازار در هفتههای اخیر خبر میدهد.
عزت الله زارعی سخنگوی وزارت صمت، با اشاره به این موضوع میگوید که عرضه محصولات خودروسازان، تأمین ارز قطعات و تداوم واردات خودرو باعث فروکش کردن جهش قیمتها شدهاند.
«امیر احمد ذوالفقاری»، عضو هیئت علمی دانشگاه و کارشناس صنعت خودرو درمورد روند بازار خودرو و عوامل تأثیرگذار بر روند قیمتی آن میگوید: «اخیراً در بازار خودرو شاهد یک جهش خودرویی بودهایم و در کمتر از 6 ماه گذشته، تغییر سیاست ارزی را داشتهایم که تأثیر خود را بر بهای تمامشده خودرو گذاشته و خودرو، بازاری است که در حال حاضر، تحت تنظیم است و شرایط فعلی این پرسش را مطرح میکند که آیا این مدل حکمرانی و تنظیمگری بازار مشکلاتی که به دلایل موجود ایجاد شدهاند را به سمت اصلاح و تعدیل و مدیریت پیش برده و یا این که مشکلات بیشتری را به وجود آوردهاند؟»
ذوالفقاری در پاسخ به این پرسش که «حباب قیمت در بازار خودرو وجود دارد یا قیمتها واقعی هستند؟» ادامه میدهد: «وقتی میتوانیم بگوییم که قیمت بازار خودرو واقعی است که بازار رقابتی باشد. یعنی هم طرف عرضه و هم طرف تقاضا به ویژه طرف تقاضا گزینههای مختلفی داشته و حق انتخاب داشته باشند و گزینههای معدودی در مقابل آن نباشند. در نتیجه، اگر بخواهید این قیمتهایی که در بازار خودرو شکل گرفتهاند را به عنوان قیمت واقعی لحاظ کنید و فاصله قیمت کارخانه و بازار را حباب و یا فاصله کاذب بدانید این موضوع نمیتواند دقیق و ملاک مناسبی باشد. به همین دلیل، وقتی بین عرضه و تقاضا شکاف داشته باشیم و این تقاضا واقعی یا سفتهبازانه و سوداگرانه باشد بر طرف تقاضای بازار تأثیر میگذارد و قیمت افزایش پیدا میکند. در نتیجه، قیمت رقابتی و منصفانه نیست که حقوق مصرفکننده و تولیدکننده تأمین شود.»
این کارشناس صنعت خودرو میگوید: «کشورها در این سالها به سمتی پیش رفتهاند که بازار خودروی خود را انحصاری کنند، امّا با اهرم واردات این انتخاب را به مردم میدهند که آنها گزینههایی داشته باشند و مجبور نباشند محصول را با هر قیمت و کیفیتی خریداری کنند.»
ذوالفقاری درمورد تأثیر قیمتگذاری دستوری بر بازار خودرو ادامه میدهد: «قیمتگذاری دستوری بر بازار خودرو تأثیرگذار است و یکی از چالشهای بنیادین ما در خصوص بازار خودرو و برخی از بازارهای دیگر این است که بعضی از مفاهیم بدیهی و صریح علمی را ازبین بردهایم و قیمتگذاری با دو هدف مجزا انجام میشود و باید قیمتگذاری به صورتی باشد که افراد توان خرید محصول را داشته باشند و در این صورت، بهای تمامشده ملاک نیست بلکه قدرت خرید ملاک است و باید توجه کرد که علاوه بر قیمتگذاری دستوری، یک نوع قیمتگذاری دیگری وجود دارد که ابزاری برای کنترل انحصارگر است و میتواند قیمت نامتعارف وضع کند.»
این کارشناس صنعت خودرو میافزاید: «در حال حاضر، قیمتگذاری در بازار خودروی کشور با مصوبه شورای رقابت است که نهاد حمایتی و یارانهای نیست بلکه نهاد کنترلگر انحصار و اجرای آن در راستای حمایت از مصرف کننده است.»
«امیرحسن کاکایی»، عضو هیئت علمی دانشگاه و کارشناس صنعت خودرو میگوید: «کلاف سردرگم صنعت خودرو برای امروز و دیروز نیست. زیرا یک سری ایدههای نادرست را پیاده کردهایم و از آن جاییکه حل نشدهاند به سراغ راه حلهای دیگری رفتهایم که میتوان به قرعهکشی و قیمتگذاری دستوری و مواردی از این دست اشاره کرد که هر یک از آنها به صورت مداوم تکرار میشوند.»این کارشناس صنعت خودرو ادامه میدهد: «ما یک تورم واقعی و تورم انتظاری داریم که شوک ارزی باعث افزایش قیمت خودرو شده است و باید به این مسئله توجه کرد که در 3 سال گذشته، خودروسازان کشور دو برابر شدهاند و رشد بخش مونتاژی نیز، 4 برابر شده است و تعداد واردکنندگان از 50 به 300 رسیده است. در نتیجه، به نظر میرسد که مشکل در خودروسازی و بازار خودرو نیست بلکه مشکل در جای دیگری است.»