برزو حقشناس – کارشناس بازار مالی: یکی از مهمترین مؤلفههای تداوم رشد بازار، استمرار سودآوری شرکتهاست. رویکرد دولت جدید در حذف ارز ترجیحی و اصلاح سازوکار قیمتگذاری ارز مبادلهای، از منظر بنیادی یکی از بهترین دورههای بازار سرمایه در ۵۰ سال گذشته را رقم زده است، اما متأسفانه این مقطع با یکی از سختترین دورههای ریسکهای سیستماتیک همزمان شده و همین مسئله باعث شده دو عامل کاملاً متضاد بهطور همزمان بر بازار اثرگذار باشند. در سال جاری، با وجود شرایط موجود، صورتهای مالی شرکتها و پیشبینیهایی که از عملکرد آنها منتشر شده، بسیار امیدوارکننده است و وضعیت سودآوری شرکتها را میتوان «عالی» ارزیابی کرد. اکنون این پرسش مطرح است که آیا این روند میتواند در ادامه سال نیز حفظ شود یا خیر. رشد نرخ ارز یکی از عوامل حمایتی بازار سرمایه است بخش قابل توجهی از شرکتهای بورسی صادراتمحور هستند و افزایش نرخ ارز به سودآوری آنها کمک میکند. از سوی دیگر، کاهش ارزش دلاری بازار سرمایه و افزایش تورم نیز از دیگر عواملی است که میتواند از بورس حمایت کند. بورس ایران همواره بازاری تورممحور بوده و در دورههایی که تورم افزایش یافته، بازار سرمایه نیز از آن منتفع شده است.
ریسکهای سیستماتیک، رکود اقتصادی، افزایش نرخ بهره و ناترازی انرژی از مهمترین تهدیدهای بازار سرمایه هستند. ناترازی انرژی نیز هر سال نسبت به سال قبل تشدید میشود و متأسفانه امسال آسیب بیشتری به فعالیت شرکتها وارد کرده است.
هر زمان که سود شرکتها رشد کرده، شاخص کل نیز بهطور طبیعی افزایش یافته است. البته رشد سال ۱۳۹۹ شرایطی غیرطبیعی داشت و به همین دلیل از سال 1401 را مبنای مقایسه باید قرار داد.
میانگین نسبت P/E بازار از سال ۱۴۰۱ تاکنون حدود ۷.۳ واحد بوده، در حالی که هماکنون این نسبت به حدود ۶.۳ واحد رسیده است. از سوی دیگر، گزارشهای مالی شرکتها یکی پس از دیگری بهتر از انتظار منتشر میشوند و رکوردهای جدیدی را ثبت میکنند. به همین دلیل، اگر ریسکهای سیستماتیک اجازه دهند، از منظر ارزشگذاری نه تنها بازار سرمایه با ریسک جدی مواجه نیست، بلکه در شرایط فعلی از جذابیت بالایی نیز برخوردار است.
یکی دیگر از شاخصهای اثرگذار، میزان فروش شرکتها بود. بازار هنوز بهطور کامل آثار این گزارشها را در قیمت سهام منعکس نکرده است. گزارشهایی که طی روزهای اخیر منتشر شدهاند، واقعاً شگفتانگیز هستند و نشان میدهند عملکرد شرکتها فراتر از انتظارات بوده است. بنابراین اگر اقتصاد به شرایط عادی بازگردد، میتوان انتظار داشت ادامه سال نیز برای بازار سرمایه سالی مناسب باشد.
از سوی دیگر یکی از مهمترین فرصتهای بازار سرمایه، افزایش نرخ دلار است. تجربه سال ۱۳۹۹ نیز نشان داد که رشد نرخ ارز بهطور عمده موجب رشد بازار سرمایه شده است. با این حال، در هفتههای اخیر بازار سرمایه برخلاف گذشته نتوانسته همگام با افزایش نرخ دلار حرکت کند و از این متغیر اثر بپذیرد.مگر آنکه اتفاقی رخ دهد که انتظارات تورمی بهشدت کاهش پیدا کند؛ در غیر این صورت، احتمال ادامه روند افزایشی نرخ دلار در ادامه سال وجود دارد و این موضوع به نفع بازار سرمایه خواهد بود. در گذشته نیز هر زمان نرخ ارز افزایش یافته، بازار سرمایه با فاصله کوتاهی به آن واکنش نشان داده است. هرچند این واکنش بهصورت مستقیم و فوری در صورتهای مالی و سودآوری شرکتها منعکس نمیشود، اما در نهایت آثار خود را بر عملکرد شرکتها نشان میدهد.در حال حاضر تنها عاملی که مانع همگرایی رشد نرخ ارز و رشد بازار سرمایه شده، ریسکهای موجود است. از سوی دیگر، نرخ ارز مبادلهای نیز به دلایل مختلف از جمله پایین بودن تقاضای واردات و نحوه محاسبه آن، هنوز فاصله قابل توجهی با نرخهای دیگر دارد و حتی کوچکترین افزایش در تقاضا میتواند موجب رشد آن شود. این مسئله نیز میتواند بهعنوان محرکی برای بازار سرمایه عمل کند، مگر اینکه سطح ریسکها بیش از پیش افزایش یابد.ارزش دلاری بورس در حال حاضر به حدود ۸۳ میلیارد دلار رسیده و طی سالهای اخیر بهطور مستمر کاهش یافته است. این روند تا حد زیادی طبیعی است، زیرا ماهیت سرمایهگذاران بازار سرمایه به گونهای است که با کوچکترین افزایش در سطح ریسکها، تقاضا برای خروج از بازار شکل میگیرد و این رفتار در تمام بازارهای مالی جهان نیز قابل مشاهده است. میانگین ارزش دلاری بازار سرمایه طی ۱۰ سال گذشته حدود ۱۶۰ میلیارد دلار بوده، در حالی که اکنون این رقم به حدود ۸۳ میلیارد دلار کاهش یافته است. البته باید در نظر داشت که طی این ۱۰ سال شرکتهای جدید متعددی نیز وارد بازار سرمایه شدهاند و همین موضوع، فاصله فعلی با میانگین تاریخی را معنادارتر و تلختر میکند.اگر تنها اندکی از سطح ریسکهای موجود کاسته شود، بازار سرمایه ظرفیت رشد بسیار قابل توجهی خواهد داشت. بر مبنای ارزش دلاری بازار، حداقل میتوان انتظار رشدی در حدود ۸۰ درصد را داشت و اگر افزایش نرخ دلار نیز به این محاسبات اضافه شود، ظرفیت رشد بازار در ادامه سال حتی بیش از این میزان خواهد بود.با این حال، همان عاملی که طی سالهای اخیر موجب شده بازار سرمایه پایینتر از میانگین تاریخی خود باقی بماند و مانع بازگشت ارزش دلاری آن به سطوح متعارف شود، همچنان ریسکهای سیستماتیک است. یکی دیگر از فرصتهای مهم بازار سرمایه در ادامه سال، تداوم تورم است که میتواند همچنان از سودآوری شرکتها و در نتیجه از بازار سرمایه حمایت کند.ارزش بازار سرمایه در مقایسه با میانگین تاریخی همچنان در سطوح پایینی قرار دارد. حتی اگر رشد اقتصادی کشور در ادامه سال چندان مطلوب نباشد و اقتصاد با رشد پایین یا حتی رشد منفی مواجه شود، پایین بودن ارزش بازار باعث میشود این عامل بهتنهایی تهدید جدی برای بورس محسوب نشود و همچنان امکان کاهش فاصله با میانگینهای تاریخی وجود داشته باشد.
