حسین راغفر – اقتصاددان: یکی از تعاریفی که میتوان از تورم ارائه کرد این است که در شرایطی قرار بگیریم که مهار افزایش قیمتها از کنترل خارج شود. بنابراین، مسئله اصلی فقط رسیدن به یک عدد مشخص برای نامگذاری وضعیت به عنوان ابرتورم نیست، بلکه باید دید آیا سیاستهای اقتصادی قادر به کنترل و مهار روند افزایش قیمتها هستند یا خیر.
اقتصاد ایران هنوز دچار ابرتورم به معنای دقیق اقتصادی نشده است، اما تداوم تورم بالا، افزایش شدید قیمت برخی کالاهای اساسی و نبود سیاست مؤثر برای مهار تورم میتواند شرایط را برای اقتصاد و معیشت خانوارها دشوارتر کند.
ابرتورم به شرایطی گفته میشود که نرخ تورم ماهانه به ارقام بسیار بالا برسد؛ بهگونهای که در برخی تعاریف، تورم ماهانه بالای ۴۰ تا ۵۰ درصد را در این دسته قرار میدهند.
در چنین شرایطی، تورم بهصورت انباشته در طول یک سال میتواند به ارقام بسیار بالایی برسد و حتی از ۶۰۰ تا ۷۰۰ درصد عبور کند. در ادبیات اقتصادی به این وضعیت «Hyperinflation» یا ابرتورم گفته میشود.
اقتصاد ایران هنوز به معنای دقیق و کلاسیک وارد مرحله ابرتورمی نشده است با این حال، شرایط تورمی موجود بسیار نامطلوب است و نمیتوان نسبت به روند افزایش قیمتها بیتفاوت بود.
در حال حاضر در بسیاری از کالاها با افزایش قیمتهای بالای ۱۰۰ درصد مواجه هستیم. برای نمونه، در مورد برخی کالاها مانند روغن شاهد افزایش قیمتهایی در حدود ۴۰۰ درصد هستیم.
با تعریفی که در ادبیات اقتصادی از ابرتورم وجود دارد، هنوز مقداری با آن شرایط فاصله داریم، اما افزایش شدید قیمت کالاهای اساسی و استمرار تورم بالا، نشانهای جدی از وضعیت نامطلوب اقتصادی است.
تحلیلهایی که پیرامون ورود به ابرتورم صورت میگیرد را باید تا حدی محصول سیاستهای افزایش قیمت ارز توسط دولت دانست. افزایش نرخ ارز از مسیرهای مختلف میتواند بر هزینه تولید، قیمت کالاهای وارداتی و در نهایت سطح عمومی قیمتها اثر بگذارد.
بخشی از آنچه دیروز در بازارهای مختلف مشاهده میکنیم، نتیجه همین ساختار اقتصادی و نظام دلالی و واسطهگری در داخل کشور است؛ ساختاری که میتواند افزایش قیمتها را تشدید و فشار بیشتری را به مصرفکنندگان وارد کند.
صرف افزایش قیمت یک یا چند گروه کالایی به معنای تحقق ابرتورم نیست برای اینکه بتوان از ابرتورم سخن گفت، باید روند افزایش قیمتها در سطح عمومی اقتصاد و با سرعت بسیار بالا و مستمر اتفاق بیفتد. با این حال، شرایط فعلی نیز به دلیل شدت افزایش قیمت برخی کالاها و تداوم تورم بالا، بسیار نگرانکننده است.
لذا اینکه اقتصاد ایران تا ابرتورم چقدر فاصله دارد باید گفت که این موضوع به روند تحولات اقتصادی و سیاستهایی که در آینده اتخاذ میشود بستگی دارد. گفته میشود نرخ تورم در برخی ماهها حدود ۱۰ درصد است و اگر چنین روندی استمرار پیدا کند، شرایط میتواند به سمت وضعیتهای بسیار نامطلوبتر حرکت کند.
آنچه اهمیت دارد این است که وضعیت تورمی بهشدت نامطلوب است و مهمتر از آن، به نظر میرسد سیاست مشخص و مؤثری برای مهار تورم وجود ندارد.