فاطمه دیانی-روزنامه نگار: صدای «تق تق» از موتور بعضی از خودروها نفس خودروسواران را در سینه حبس می کند چرا که می دانند با ادامه این روند باید پذیرای صورتحساب شاید چند صد میلیونی برای آینده ای نه چندان دور باشند.
به گزارش «نقش اقتصاد»، طی ماه های اخیر صدای ناک زدن موتور خودروها به یک معضل بزرگ تبدیل شده است چرا که با وجود تورم افسار گسیخته و قیمت های نجومی قطعات و تعمیرات خودرو، خودروسواران باید خود را آماده هزینه های کمرشکن کنند.
صدای آرام «تقتق» از موتور خودرو شاید در نگاه اول یک ایراد ساده به نظر برسد، اما برای بسیاری از مالکان خودرو میتواند آغاز یک زنجیره پرهزینه باشد؛ زنجیرهای که از سوخت نامتناسب و احتراق نامنظم آغاز میشود و در صورت بیتوجهی ممکن است به آسیبهای جدیتر موتور و هزینههای سنگین تعمیرات منجر شود. در سالهای اخیر، موضوع کیفیت بنزین، عدد اکتان، رسوبات موتور و ناک زدن خودروها بیش از گذشته مورد توجه رانندگان قرار گرفته است. با این حال، نسبت دادن همه موارد ناک موتور به «بنزین بیکیفیت» از نظر فنی دقیق نیست و عوامل متعددی باید همزمان بررسی شوند.
ناک زدن خودرو چیست؟
«ناک» یا Engine Knock به نوعی احتراق غیرطبیعی در موتورهای بنزینی گفته میشود که میتواند به شکل صدای تقتق یا ضربهای از موتور شنیده شود.
در حالت عادی، مخلوط هوا و سوخت باید مطابق زمانبندی طراحیشده توسط سیستم جرقهزنی مشتعل شود. اگر بخشی از مخلوط سوخت و هوا پیش از زمان مناسب یا به شکل کنترلنشده مشتعل شود، فشارهای غیرعادی درون سیلندر ایجاد میشود.
این پدیده میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله اکتان نامتناسب سوخت، دمای بالای موتور، رسوبات کربنی، مشکل در سیستم جرقهزنی، ایراد سنسور ناک، اختلال در سیستم سوخترسانی و برخی مشکلات مکانیکی ایجاد شود. بنابراین هر صدای تقتق را نباید بلافاصله به بنزین نسبت داد.
یکی از مهمترین مفاهیم در بحث کیفیت بنزین، عدد اکتان است.
عدد اکتان در واقع معیاری برای مقاومت سوخت در برابر احتراق خودبهخودی و کنترلنشده است. هر موتور با توجه به طراحی، نسبت تراکم، سیستم مدیریت موتور و سایر ویژگیهای فنی خود، برای کارکرد مناسب به سوختی با مشخصات مشخص نیاز دارد. در یک سند منتشرشده درباره مشخصات سوخت، حداقل عدد اکتان تحقیقی (RON) برای بنزین موتور 95 ذکر شده است.
البته یک نکته مهم وجود دارد: عدد اکتان بالاتر لزوماً به معنای بنزین بهتر برای همه خودروها نیست. ملاک اصلی، استفاده از سوختی است که با نیاز فنی موتور خودرو مطابقت داشته باشد.
اگر خودرویی برای سوخت با اکتان بالاتر طراحی شده باشد اما دائماً از سوخت نامتناسب استفاده کند، احتمال وقوع پدیدههایی مانند ناک، افت عملکرد و افزایش فشار حرارتی میتواند بیشتر شود.
چرا رانندگان بیشتر از گذشته از «ناک» صحبت میکنند؟
افزایش توجه عمومی به ناک را میتوان ناشی از چند عامل دانست. نخست، ورود بیشتر خودروهای جدیدتر با موتورهای کوچکتر، پربازدهتر و در برخی موارد توربوشارژ است.
این موتورها در مقایسه با برخی موتورهای قدیمی، به کیفیت و مشخصات سوخت حساستر هستند.
دوم، افزایش سن ناوگان خودروهای کشور است.
خودرویی که سالها کار کرده، ممکن است با رسوبات کربنی، فرسودگی شمعها، ضعف سیستم خنککننده، کثیفی انژکتورها یا مشکلات سنسورها مواجه باشد.
در چنین شرایطی حتی اگر سوخت کاملاً استاندارد هم باشد، احتمال بروز علائم غیرطبیعی موتور وجود دارد.سوم، افزایش هزینه تعمیرات باعث شده رانندگان نسبت به هر صدای غیرعادی حساستر شوند.
بنزین بیکیفیت؛ متهم ردیف اول یا یکی از متهمان؟
در فضای عمومی، معمولاً وقتی خودرو ناک میزند، اولین جملهای که شنیده میشود این است:
«بنزین خراب بوده!» مشکل اصلی اینجاست که برخی رانندگان صدای ناک را جدی نمیگیرند.جمله معروف این است: «چیزی نیست، همه ماشینها صدا میدهند!» اما اگر ناک واقعی و مداوم باشد، ادامه رانندگی بدون تشخیص علت میتواند به موتور فشار وارد کند. احتراق غیرطبیعی میتواند فشار و بار حرارتی نامطلوبی ایجاد کند و در شرایط شدید، آسیب به اجزای موتور را تشدید کند. در این مرحله دیگر بحث یک شمع یا یک سرویس ساده نیست.ممکن است پای قطعات داخلی موتور به میان بیاید؛ قطعاتی که تعمیر یا تعویض آنها هزینه بسیار بیشتری دارد.
از شمع و انژکتور تا موتور کامل
هزینه تعمیر خودرو معمولاً از یک نقطه کوچک شروع میشود. ممکن است مشکل از شمع باشد. در مرحله بعد، تعمیرکار انژکتور یا سیستم سوخترسانی را بررسی کند. سپس سنسورها، دریچه گاز، سیستم خنککننده یا سنسور ناک بررسی شوند.اما اگر راننده مدت طولانی با یک ایراد جدی ادامه دهد، احتمال درگیر شدن قطعات داخلی موتور افزایش مییابد.
در این مرحله هزینهها میتواند شامل مواردی مانند:
چرا تعمیر خودرو در ایران گران شده است؟
حتی اگر علت ناک ساده باشد، هزینه تعمیر خودرو در ایران به دلیل افزایش قیمت قطعات، دستمزد تعمیرکار، هزینه تجهیزات و وابستگی بخشی از قطعات به واردات میتواند قابل توجه باشد.
مشکل زمانی شدیدتر میشود که یک قطعه اصلی موتور آسیب ببیند.
در این شرایط، مالک خودرو با یک انتخاب دشوار مواجه میشود:
«تعمیر کنم یا خودرو را بفروشم؟»
اما فروش خودرو با موتور معیوب نیز به معنای انتقال هزینه به مالک بعدی است.
نتیجه آنکه بسیاری از مردم ترجیح میدهند خودرو را تعمیر کنند؛ حتی اگر هزینه تعمیر بخش قابل توجهی از ارزش خودرو باشد.
یک باک بنزین چگونه میتواند به هزینه تعمیر منجر شود؟
نباید چنین نتیجه گرفت که هر بار سوختگیری با بنزین نامناسب، موتور خودرو را خراب میکند.
این تصور اغراقآمیز است. اما اگر سوخت نامتناسب به شکل مکرر استفاده شود و موتور نیز حساسیت بالایی داشته باشد یا سایر مشکلات فنی وجود داشته باشد، شرایط میتواند برای بروز احتراق غیرطبیعی مساعدتر شود. به بیان ساده، بنزین نامتناسب میتواند یکی از عوامل افزایشدهنده ریسک باشد، نه اینکه الزاماً علت قطعی هر خرابی موتور باشد.
چرا خودروهای توربوشارژ حساسترند؟
در موتورهای توربوشارژ، هوا با فشار بیشتری وارد موتور میشود و طراحی موتور معمولاً برای دستیابی به توان بالاتر از حجم موتور انجام شده است. در چنین موتورهایی مدیریت دقیق احتراق اهمیت زیادی دارد. اگر سوخت مصرفی با نیاز موتور هماهنگ نباشد یا موتور تحت فشار و دمای بالا کار کند، احتمال وقوع ناک میتواند افزایش پیدا کند. به همین دلیل است که مالکان خودروهای توربوشارژ باید بیش از گذشته به توصیه سازنده درباره نوع سوخت، سرویسهای دورهای و روغن موتور توجه کنند.
آیا مکمل اکتان راهحل است؟
یکی از بازارهای رو به گسترش در میان رانندگان، مکملهای سوخت و اکتانبوسترهاست. اما استفاده از هر مکملی بدون شناخت ترکیب، دوز مصرف و سازگاری آن با خودرو توصیه نمیشود. هر محصولی که با عنوان «افزایش اکتان» فروخته میشود الزاماً کیفیت یکسانی ندارد. در واقع، راننده نباید تصور کند که با اضافه کردن یک مکمل، میتواند هر نوع سوختی را به سوخت مناسب خودرو تبدیل کند. راهکار اصولی، ابتدا تشخیص علت ناک و سپس انتخاب راهحل مناسب است.
نقش تعمیرکار در تشخیص ناک
یکی از مشکلات بازار خودرو، تشخیصهای سریع و بدون بررسی است.
ممکن است یک تعمیرکار با شنیدن صدای موتور بگوید: «بنزین بد بوده.»
تعمیرکار دیگری بگوید: «شمعها را عوض کن.»و فرد دیگری مستقیماً سراغ موتور برود.
در حالی که تشخیص اصولی نیازمند بررسی مرحلهبهمرحله است.
بهتر است پیش از هر تعمیر پرهزینه، موارد زیر بررسی شود:
- خطاهای ثبتشده در ECU
- سنسور ناک
- شمع و سیستم جرقه
- انژکتورها و سیستم سوخترسانی
- دمای موتور و سیستم خنککننده
- وضعیت رسوبات داخل موتور
- کیفیت و مشخصات سوخت مصرفی
- فشار و وضعیت مکانیکی موتور
این فرآیند میتواند از تعویض غیرضروری قطعات و پرداخت هزینههای اضافی جلوگیری کند.
چرا مسئله سوخت باید جدیتر بررسی شود؟
بازار خودرو ایران به اندازهای بزرگ است که کیفیت سوخت میتواند اثر اقتصادی قابل توجهی داشته باشد.میلیونها خودرو در کشور تردد میکنند و هرگونه تغییر در کیفیت سوخت میتواند روی مصرف، تعمیرات و عملکرد آنها اثر بگذارد.
البته برای ادعای مستقیم درباره اینکه «بنزین ایران عامل اصلی خرابی موتور خودروهاست»، باید دادههای آزمایشگاهی، نمونهبرداری مستقل و اطلاعات رسمی کیفیت سوخت در مناطق مختلف کشور در اختیار داشت.بدون چنین دادههایی، تبدیل یک تجربه راننده یا چند مورد خرابی به یک نتیجه عمومی، از نظر علمی قابل دفاع نیست. اما همین موضوع نشان میدهد که شفافیت دادههای کیفیت سوخت و انتشار منظم نتایج آزمایشها تا چه اندازه اهمیت دارد.
گسترش رفع ناک خودرو در فضای مجازی
اما ماجرا فقط به اینجا ختم نمی شود شما اگر سیری در فضای مجازی داشته باشید متوجه مراکزی می شوید که بنزین بی کیفیت را متهم ردیف اول می داند و سپس هزینه های میلیونی برای رفع ناک خودرو را تبلیغ می کنند. این در حالیست که بسیاری از خودروها دارای گارانتی هستند و دستکاری در سیستم سوخت رسانی خودرو باعث می شود خودرو از گارانتی خارج گردد.
این در حالیست که نمایندگی ها هم از پذیرش خودروی ناک زده ممانعت می کنند و می گویند که کاری از دستمان برنمی آید و به دلیل کیفیت بد بنزین است. به نظر می رسد موضوع ناک زدن خودروها طی ماه های اخیر به معضلی اساسی تبدیل شده است و بسیاری از خودروهای وارداتی به سوخت مصرفی حساس هستند و بعضا دیده شده که خودروهای میلیاردی با کارکرد کم نیز ابتدا دچار ناک خودرو شده اند و سپس کارشان به تعمیر موتور کشیده است.
اگر متهم اصلی ناک زدن خودروها بنزین بی کیفیت باشد مسئولین باید فکری اساسی به حال این آشفته بازار کنند چرا که تا ماه های آینده شاهد این موضوع خواهیم بود که ایران قبرستان خودروها خواهد شد.