المیرا بابایی- روزنامه نگار: بازار خودرو ایران در حالی وارد ششمین ماه از سال 1405 می شود که همزمان چند نیروی متضاد در حال اثرگذاری بر قیمتها هستند؛ از یکسو نرخ ارز و تورم هزینه تولید، زمینه افزایش قیمت را فراهم میکنند و از سوی دیگر، خبر آزاد شدن واردات خودروهای کارکرده 3 تا 5 ساله، افزایش عرضه خودروهای وارداتی و تداوم رکود تقاضا میتواند مانعی جدی مقابل رشد قیمتها باشد.
به گزارش «نقش اقتصاد»، در چنین شرایطی، پاسخ به این سؤال که «خودرو گران میشود یا ارزان؟» دیگر با بررسی یک متغیر امکانپذیر نیست.
مسئله اصلی این است که کدام نیرو در ماههای آینده دست بالا را خواهد داشت: ارز یا عرضه؟
باز شدن دوباره مسیر خودروهای کارکرده
مهمترین خبر بازار خودرو در 28 مرداد، اعلام آزاد شدن واردات خودروهای سواری کارکرده با عمر 3 تا 5 سال است.
فرشاد ابراهیمپور، عضو هیأترئیسه مجلس، اعلام کرده واردات خودروهای کارکرده 3 تا 5 سال ساخت آزاد شده و سقف واردات خودروهای سواری در سال جاری 20 هزار دستگاه تعیین شده است. این خبر توسط رسانههای مختلف از جمله ایسنا بازتاب یافته است.
این خبر از نظر اقتصادی مهم است، اما نباید یک اشتباه تحلیلی انجام داد:
آزاد شدن واردات با ورود 20 هزار خودرو به بازار یکی نیست.
برای اینکه این تصمیم به عرضه واقعی تبدیل شود، موضوعاتی مانند ثبت سفارش، تأمین ارز، استاندارد، خدمات پس از فروش، ترخیص و شمارهگذاری باید عملیاتی شود.
در مقررات موجود نیز برای خودروهای کارکرده، رعایت استانداردهای فنی و ایمنی و ثبت سفارش یا ثبت آماری پیش از تخلیه خودرو الزامی شده است.
بنابراین اثر این خبر را باید در دو مرحله بررسی کرد:
مرحله اول: اثر روانی و انتظاری
مرحله دوم: اثر واقعی پس از ورود خودروها
چرا این خبر میتواند بازار خودرو را تغییر دهد؟
اقتصاد خودرو ایران سالها با یک مشکل ساختاری روبهرو بوده است:
تقاضای بالا + عرضه محدود خودروهای خارجی
همین مسئله باعث شده خودروهای وارداتی و حتی برخی خودروهای مونتاژی، در بازار داخلی با فاصله قابل توجهی نسبت به قیمت جهانی معامله شوند. حالا اگر خودروهای 3 تا 5 ساله خارجی بتوانند با هزینه تمامشده رقابتی وارد کشور شوند، بخشی از تقاضایی که امروز به سمت خودروهای صفر داخلی و مونتاژی میرود، میتواند به سمت خودروهای خارجی دستدوم منتقل شود.
به بیان ساده واردات کارکرده فقط خودرو وارد نمیکند؛ بلکه «قدرت انتخاب» را وارد بازار میکند و افزایش قدرت انتخاب مصرفکننده، معمولاً قدرت قیمتگذاری فروشنده را کاهش میدهد.
کدام خودروها بیشتر آسیب میبینند؟
به نظر میرسد اثر واردات کارکرده در تمام بازار یکسان نباشد.
- خودروهای وارداتی موجود؛ بیشترین فشار
خودروی خارجی که امروز در بازار ایران با قیمت بالا معامله میشود، در صورت ورود نمونههای 3 تا 5 ساله مشابه، با افزایش عرضه رقیب مواجه خواهد شد.
بنابراین احتمال کاهش حاشیه سود و تعدیل قیمت در این بخش بالاست.
- خودروهای مونتاژی؛ نقطه حساس بازار
به اعتقاد نگارنده، مونتاژیها مهمترین بخش بازار در معرض تغییر هستند. چرا که بخشی از مشتریان خودروهای مونتاژی، در واقع به دنبال «خودرویی بهتر از محصولات داخلی» هستند. اگر در مقابل یک مونتاژی صفرکیلومتر، یک خودروی ژاپنی، کرهای یا اروپایی 3 تا 5 ساله با قیمت نزدیک قرار بگیرد، بخشی از خریداران ممکن است گزینه دوم را ترجیح دهند.
بنابراین واردات کارکرده میتواند باعث کاهش تقاضای مونتاژی ها و در نتیجه تاثیر بر روند کاهشی قدرت قیمت گذاری مونتاژکاران داشته باشد.
- خودروهای داخلی؛ اثر غیرمستقیم
اثر واردات کارکرده بر خودروهای داخلی اقتصادی کمتر است. برای مثال، مشتری خودروی اقتصادی یک میلیارد و چندصد میلیون تومانی الزاماً توان خرید یک خودروی خارجی کارکرده با هزینههای نگهداری بالاتر را ندارد.
بنابراین بازار خودروهای داخلی ارزانتر، بیشتر تحت تأثیر نرخ ارز، قیمت کارخانه، هزینه تولید و قدرت خرید خانوار باقی خواهد ماند.
بازار امروز یک علامت مهم دیگر هم دارد
در حالی که خبر واردات کارکرده منتشر شده، بازار خودرو همچنان با رکود معاملات مواجه است.
گزارشهای امروز از بازار خودرو نشان میدهند معاملات کمرمق است، اگرچه برخی مدلها افزایش قیمت داشتهاند.
برای نمونه، گزارش روز پنجشنبه بعضی از رسانه ها افزایش 65 میلیون تومانی تارا اتوماتیک V4 و رشد 41 میلیون تومانی پژو 207 دندهای پانوراما را ثبت کرده است.
این وضعیت یک تناقض مهم را نشان میدهد:
قیمتهای پیشنهادی بالا میروند، اما قدرت خرید و حجم معاملات هنوز ضعیف است.
بنابراین نباید هر افزایش روزانه قیمت را به معنای شروع یک موج صعودی پایدار دانست.
دلار؛ همچنان مهمترین رقیب واردات
در طرف مقابل، نرخ ارز همچنان یکی از مهمترین عوامل صعودی بازار خودرو است. خودروهای داخلی نیز از نرخ ارز تأثیر میگیرند؛ زیرا بخش قابل توجهی از زنجیره تولید آنها به مواد اولیه، قطعات و تجهیزات وارداتی وابسته است. از سوی دیگر، برای خودروهای وارداتی، نرخ ارز مستقیماً در قیمت تمامشده نقش دارد. بنابراین اگر در ماههای آینده نرخ ارز جهش کند، حتی واردات بیشتر نیز الزاماً به کاهش قیمت خودرو منجر نخواهد شد.
این همان جایی است که دو نیروی متضاد وارد میدان میشوند:
عامل افزایشی
دلار + تورم + هزینه تولید
در برابر:
عامل کاهشی
واردات + افزایش عرضه + رقابت
اما یک تفاوت مهم وجود دارد اثر دلار سریعتر از اثر واردات کارکرده ظاهر میشود.
اگر دلار امروز بالا برود، فروشنده خودرو میتواند تقریباً بلافاصله قیمت پیشنهادی خود را افزایش دهد.
اما اگر دولت امروز واردات کارکرده را آزاد کند، خودروهای جدید ممکن است هفتهها یا ماهها بعد به بازار برسند.
بنابراین در کوتاهمدت ممکن است شاهد این وضعیت باشیم:
دلار بالا میرود، اما واردات هنوز به اندازه کافی خودرو وارد بازار نکرده است.
در این حالت، قیمت خودرو میتواند در کوتاهمدت صعودی باشد.
اما اگر چند ماه بعد واردات به شکل واقعی و مستمر انجام شود، معادله تغییر خواهد کرد.
نکته مهم: سقف 20 هزار دستگاه چقدر است؟
از طرفی 20 هزار دستگاه برای بازار ایران عددی نیست که بهتنهایی بتواند کل بازار را متحول کند.
بنابراین نباید از خبر واردات نتیجه گرفت که قیمت تمام خودروهای بازار بهزودی سقوط خواهد کرد.
اما اهمیت این عدد فقط در تعداد خودروها نیست.
اهمیت اصلی در تغییر انتظارات بازار است.
اگر فروشندگان بدانند طی ماههای آینده خودروهای خارجی بیشتری وارد خواهد شد، ممکن است دیگر نتوانند خودروهای موجود را صرفاً با انتظار «کمبود عرضه» نگه دارند. در نتیجه، حتی قبل از ورود فیزیکی خودروها، خبر واردات میتواند باعث کاهش انتظارات تورمی در بازار خودرو شود.
یک نشانه مهم دیگر؛ واردات خودروهای نو هم فعال است
در روزهای اخیر عرضه خودروهای وارداتی نیز ادامه داشته است. برای نمونه، در جدیدترین عرضه، برندهایی مانند تویوتا، مزدا، نیسان و BYD در سامانه اتونوین عرضه شدهاند و ثبتنام دوره جدید از 28 مرداد آغاز شده است. همچنین یک طرح فروش هفت مدل تویوتا برای ثبتنام از 31 مرداد اعلام شده است. این اتفاق مهم است؛ زیرا نشان میدهد داستان فقط «وعده واردات کارکرده» نیست.
عرضه خودروهای نو وارداتی نیز در حال گسترش است.
اما میتوان سه سناریو برای بازار ترسیم کرد.
سناریوی اول؛ اجرای واقعی واردات
اگر واردات خودروهای کارکرده عملیاتی شود، تأمین ارز انجام شود و خودروها با سرعت وارد بازار شوند:
احتمال کاهش قیمت خودروهای خارجی و مونتاژی افزایش مییابد.
در این سناریو حتی ممکن است خودروهای موجود پیش از ورود محمولههای جدید، با کاهش حباب قیمتی مواجه شوند.
– برنده:
مصرفکننده
– بازنده:
خودروهای گرانشده بر مبنای کمبود عرضه
سناریوی دوم؛ واردات روی کاغذ بماند
اگر موانع ارزی، اداری، استانداردی یا اجرایی باعث تأخیر طولانی در ورود خودروها شود، خبر امروز بیشتر اثر روانی خواهد داشت.
در این حالت: دلار و تورم میتوانند دوباره دست بالا را پیدا کنند. بازار خودرو نیز ممکن است پس از یک دوره رکود، دوباره وارد مسیر افزایشی شود.
سناریوی سوم؛ دلار جهش کند
این خطرناکترین سناریو برای خریدار ایرانی است. اگر تنشهای اقتصادی و سیاسی باعث جهش نرخ ارز شود، هزینه خودروهای وارداتی و هزینه تولید داخلی افزایش خواهد یافت.
در این شرایط، حتی ورود خودروهای کارکرده نیز ممکن است نتواند کاهش قیمت اسمی ایجاد کند. به عبارت دیگر واردات میتواند جلوی رشد قیمت را بگیرد؛ اما لزوماً نمیتواند اثر یک شوک بزرگ ارزی را خنثی کند.