اگر تا چند ماه پیش افزایش قیمت داروهای ضدسرطان به شکل ماهانه بود، اکنون به شکل هفتگی و حتی روزانه رخ میدهد. داروخانهداران میگویند در صورتی که موجودی داروی ضدسرطان در یک هفته تمام شود، هفته بعد با چند درصد افزایش قیمت تهیه خواهد شد؛ روندی که برای بیماران سرطانی به کابوسی تبدیل شده که استرس ناشی از آن، خود سم مهلکی بر روند درمان آنهاست. به گزارش فرارو، «بیماران سرطانی در بسیاری از موارد قادر به تأمین داروهای خود نیستند و متاسفانه درمان را ترک میکنند.» گزارهای است که علی ولی پور، سرطانشناس به آن اشاره داشته. این گفته در کنار اظهارات برخی کارشناسان انجمن سرطانشناسی قرار دارد که تأکید میکنند، طبق دستورالعملها نباید در مورد وضعیت بیماران سرطانی در رسانهها صحبت کرد. با این حال، بررسی میدانی در کلینیکهای خصوصی، بخش پذیرش بیمارستانها و گفتگو با خود بیماران و خانوادههایشان، تصویری دقیق از روند درمان پس از افزایش قیمتهای ۲۰۰ درصدی داروها و کمبود داروی سرطان ارائه میدهد؛ تصاویری که صحت گفتههای پزشکان سرطانشناس را تأیید میکند. پرسش اساسی اما همچنان پابرجاست: چرا داروهای بیماران سرطانی اینگونه گران شدهاند و چه راهی برای برونرفت از این بحران وجود دارد؟
تراژدی در کلینیکهای درمان سرطان
ساعت ۱۲ ظهر در یکی از کلینیکهای شیمیدرمانی یوسفآباد تهران، همیشه پررفتوآمدترین زمان بود. دکتر به مطب میرسد، ابتدا روند شیمیدرمانی بیماران را در اتاق ویژه دنبال میکند و سپس به ویزیت باقی بیماران میپردازد. پیشتر، منشی مطب هنگام پاسخ به سؤال بیماران درباره پذیرش بیماران جدید میگفت: «دکتر بیمار جدید نمیپذیرد؛ تراکم بیماران به قدری بالاست که فرصتی برای پذیرش بیمار جدید نداریم.» اما این روزها شرایط تغییر کرده است؛ بیماران جدید پذیرفته میشوند و منشی مدام پای تلفن است. در تماس با خانم مرادی صدایش شنیده میشود: «دو مرحله از جلسات شیمیدرمانی را نیامدهاید.» وقتی دلیل عدم حضور پرسیده میشود، منشی توضیح میدهد: «میگوید به دنبال ادامه درمان در بیمارستانی دولتی است. البته به او گفتم از نظر هزینه تفاوت چندانی ندارد، اما او میگوید در این شرایط، حتی هزار تومان هم برایش اهمیت دارد. تعداد قابل توجهی از بیماران روند درمان خود را متوقف کردهاند.» این گفته او در کنار اظهارات سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس قرار میگیرد که آبان ماه با اعتراض به افزایش نجومی قیمت داروهای شیمیدرمانی گفت: «داروهای شیمیدرمانی در ماههای اخیر به سمتی رفتهاند که قیمت یک نوبت تزریق برخی داروها به یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان رسیده است.» طبق این گفته اگر حقوق پایه یک کارگر ۱۵ میلیون تومان باشد اگر تمام حقوق پایهاش را صرف پرداخت هزینه یک جلسه شیمیدرمانی کند، حدود ۱۰ سال طول میکشد تا هزینه یک جلسه پرداخت شود. پشت صحنه، بیماران منتظرند و هرکدام داستانی تلخ برای گفتن دارند. غمانگیزترین روایتها متعلق به کودکان و نوجوانان است. آنان درباره محدودیتهای غذایی و هزینههای درمان صحبت میکنند. پروانه، زنی ۴۶ ساله، به بیمار کناریاش میگوید: «هربار با شراره میآمدیم. شوهرش فروشنده لوازم تولید محتوا بود و حالا بیکار شده.» بیمار دیگر اضافه میکند: «اگر تعرفههای ۲۵ درصدی ترامپ عملی شود، حتی اگر شاغل باشیم، توان پرداخت هزینه جلسات شیمیدرمانی را نخواهیم داشت.» در همین ارتباط هادی احمدی، عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان ایران، به فرارو میگوید: «مشکل اصلی، محدودیت در سیستمهای انتقال بانکی و نقلوانتقالات مالی ناشی از تحریمهاست؛ این موضوع بهصورت مستقیم تأمین دارو را تحت تأثیر قرار داده است.» با این حال، برای بیماران سرطانی، استرس ناشی از این وضعیت خود سم مهلکی است.
جدای از شیمی درمانی با گرانی دارو چه کنیم؟
تراژدی جلسات شیمی درمانی در کلینیکهای خصوصی ادامهدار است؛ بخش دوم درمان با تهیه دارو ادامه خواهد یافت. مسالهای که گرانتر از این جلسات برای بیماران سرطانی تمام میشود. اگرچه محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، میگوید که در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد از اقلام دارویی حوزه شیمیدرمانی از نظر تعداد قلم در داخل کشور تولید میشود اما بیماران سرطانی اشاره دارند که نمونه ایرانی داروهایشان بیش از ۵۰ میلیون تومان میشود؛ هزینهای که قشر اندکی از جامعه توان تأمین آن را بدون خدشه وارد شدن به تأمین مخارج زندگی روزمره دارند. به جز این بسیاری از بیماران هنوز برای ادامه درمان مجبور به خرید داروهای خارجی یا تکنسخهای هستند؛ داروهایی که قیمتشان از چند ده میلیون تا بیش از ۲۰۰ میلیون تومان در هر نوبت میرسد و تأمین آن برای اکثر بیماران و خانوادههایشان دشوار است. معنای داروهای تکنسخهای برای این بیماران ترسناک به نظر میرسد. اینها داروهایی هستند که در فهرست دارویی کشور ثبت نشده و در نتیجه هیچ شرکتی اجازه تولید یا واردات گسترده آنها را ندارد. از سویی دیگر به گفته حامد صوفی، مدیرعامل مؤسسه حامییار اراک و فعال حوزه سرطان کودکان: «داروهای ارزان قیمت نیز در بازار وجود دارد، اما چون کیفیت لازم را ندارند، نه تنها بهبودی برای بیماران حاصل نمیشود بلکه ممکن است عوارضی نیز داشته باشند.»
گره گرانی داروهای سرطانی چطور باز میشود؟
گرانی داروهای بیماران سرطانی نتیجه همزمانی چند عامل پیچیده و ساختاری است. به گفته هادی احمدی، عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان ایران، تحریمها، ناکارآمدی سیستم بانکی در انتقال ارز و تأخیر در تخصیص ارز به واردات مواد اولیه، زنجیره تأمین دارو را دچار اختلال کرده است. از سوی دیگر، حذف ارز ترجیحی باعث شده حتی داروهایی که تولید داخلی دارند، تحت تأثیر نوسانات ارز آزاد قرار بگیرند، چراکه تنها حدود ۳۰ درصد هزینه تولید مربوط به ماده اولیه است و ۷۰ درصد دیگر شامل بستهبندی، حملونقل و سایر هزینههای جانبی میشود که بر اساس ارز آزاد محاسبه میشوند. این عوامل در کنار ضعف بیمهها که توان پوشش هزینههای سنگین دارو را ندارند، موجب شده پرداختی از جیب بیماران در برخی موارد تا ۶۰ تا ۷۰ درصد افزایش یابد و بیماران مجبور شوند داروها را ناقص مصرف کنند یا روند درمان خود را متوقف نمایند. همچنین کمبود ۱۵۰ تا ۲۰۰ قلم دارو در بازار، حتی برای بیماران غیرسرطانی، نشاندهنده بحران گسترده دارو در کشور است. راه برونرفت از این بحران نیز، به گفته کارشناسان، نیازمند اقدامات هماهنگ و چندوجهی است. اول، تخصیص به موقع و کافی ارز برای واردات مواد اولیه و داروهای وارداتی و تأمین منابع مالی داروخانهها ضروری است تا تولیدکنندگان بتوانند دارو را به موقع و با قیمت معقول عرضه کنند. دوم، بهبود پوشش بیمهای و پرداخت هزینهها از سوی سازمانهای بیمهگر میتواند فشار مالی بر بیماران را کاهش دهد و مانع مصرف ناقص دارو شود. سوم، مدیریت واردات و تولید داروهای داخلی و وارداتی به گونهای که کمبودهای بازار به حداقل برسد، و جایگزینی مطمئن داروها با مشورت پزشک و داروساز، میتواند از توقف درمان بیماران جلوگیری کند. بنابراین، بدون اصلاح ساختاری در ارز، بیمه و مدیریت تأمین دارو، گرانی و کمبود آن به ویژه برای بیماران سرطانی ادامه خواهد یافت و پیامدهای انسانی و اجتماعی آن روزبهروز شدیدتر میشود.
درمان سرطان طبقاتی شده
منوچهر احمدی، متخصص رادیوانکولوژی در بیمارستان توحید سنندج، در گفتگو با فرارو ضمن مقایسه روند درمان در کلینیک خصوصی و مراکز دولتی برای بیماران سرطانی به طبقاتی شدن درمان در ایران اشاره دارد. او میگوید: «در مراکز دولتی نمیتوان گفت بیماران به دلیل نبود دارو دیگر در جلسات درمان حاضر نمیشوند؛ دارو کم هست، اما نه به آن معنا. مدتی هست و مدتی نیست. بینظمی و آشفتگی وجود دارد و دلیل آن کمبود اعتبار است. اگر بیمار به مراکز دولتی مراجعه کند، در حدی دارو وجود دارد که کارش راه بیفتد.» منوچهر احمدی میگوید: «اما اکنون درمان سرطان، مانند بسیاری از امور دیگر، کاملاً طبقاتی شده است. عدهای ابرتیلیاردر هستند که وضعیتشان مشخص است و ترجیح میدهند به جای ایران به کشورهای خارجی مراجعه کنند. برخی افراد در داخل کشور هم داروهای نایاب و گرانقیمت را تهیه میکنند و درمانشان انجام میشود. اما سایر مردم، اگر پیگیر درمان باشند و توقع بالایی نداشته باشند، در حد استاندارد درمان میشوند. با این حال، کسانی که بخواهند با درمانهای جدید و داروهای نوین معالجه شوند، با هزینههای کمرشکن روبهرو خواهند بود و شاید تنها حدود ۵ درصد بیماران بتوانند از این درمانها استفاده کنند.»
