بازار سهام سرانجام قرار است پس از توقف 80 روزه نمادها (52 روز کاری) امروز بازگشایی شود؛ اتفاقی که هرچند ناظران عقبگرد شاخص کل را در روزها و هفته های اولیه بعید نمی دانند اما به عقیده فعالان بازار سرمایه با توجه به برنامه های حمایتی از سهامداران و رایزنی های صورت گرفته با حقوقی های بازار، به نظر می رسد که می توان شرایط را به سمت حفظ دارایی سهامداران و ارزندگی بورس هدایت کرد.
پس از هفته ها برگزاری جلسات آماده سازی فرآیند بازگشایی و تلاش برای دریافت اطلاعات مورد نیاز از ناشران، سرانجام قادر معصومی خانقاه مدیر نظارت بر بورسهای سازمان بورس و اوراق بهادار 25 اردیبهشت از احتمال بازگشایی بازار سهام از اواخر پایانی اردیبهشت ماه خبر داد و بلافاصله پس از آن 26 اردیبهشت حمید یاری معاون نظارت بر بورسها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار تاریخ بازگشایی رسمی بازار سهام را سهشنبه 29 اردیبهشت اعلام کرد.به گفته یاری، مجوزهای فعالسازی معاملات سهام از نهادهای مربوطه اخذ و مقرر شده بازگشایی بازار سهام، انواع صندوقهای سرمایهگذاری در سهام و مشتقات آنها از امروز صورت پذیرد.این بازگشایی آن هم در شرایطی که بازارهای موازی حوزه پولی و مالی هفته هاست فعالیت خود را آغاز کرده اند و معاملات در جریان است، امیدواری سهامداران و بازیگران بازار سرمایه را برای بازگشت بازار سهام به مدار سابق خود قوت بخشیده است؛ اهمیت این کار زمانی بیشتر می شود که بدانیم بدون احتساب سهامداران سهام عدالت، 11 میلیون سهامدار حقیقی در بازار سرمایه فعال هستند که بالغ بر هزار همت از دارایی ها را در اختیار دارند و از این تعداد 4 میلیون نفر سالی یک بار معاملات بورسی دارند و بیش از 600 هزار نفر نیز بیش از 10 بار در سال معامله انجام می دهند.
یک روز پیش از اعلام آتش بس، حجت اله صیدی، رئیس سازمان بورس سه شرط را برای بازگشایی بازار سهام اعلام کرده بود که شامل قیمت گذاری درست و مبتنی بر افشای حداقلی اطلاعات مورد نیاز سهامداران، افشای اطلاعات بیش از نیمی از شرکت های بورسی و اطمینان یافتن از ثبات در بازار پس از نوسانات احتمالی اولیه است و تا زمانی که این سه اصل محقق نشود، بازگشایی بازار برای حفظ دارایی و حقوق سهامداران اعم از حقیقی و حقوقی اتفاق نخواهد افتاد.
به همین دلیل در طی هفته های گذشته سازمان بورس و شورای عالی بورس جلسات مکرری را برای تحقق این شروط برگزار کرد تا سرانجام موعد بازگشایی بازار سهام فرا رسید و قرار است از امروز معاملات از ساعت 9 صبح آغاز شود و دامنه نوسان نیز در همان محدوده سه درصد حفظ شود.
اما نهاد ناظر برای حفظ بازار در زمان بازگشایی پیش بینی هایی را برای سهامداران در نظر گرفته است که از بیمه سهام آغاز می شود و تا باز نشدن برخی نمادهای آسیب دیده از جنگ و نمادهای وابسته به آنها و همچنین اعمال محدودیت معاملاتی برای برخی صندوق ها را در بر می گیرد.
نمادهایی که فعلا باز نمیشوند
بر کسی پوشیده نیست که در جریان جنگ تحمیلی اخیر، برخی واحدهای تولیدی از صنایع مختلف اعم از فولادی، پتروشیمیایی و دارویی هدف دشمن صهیونی – آمریکایی قرار گرفتند و به همین دلیل قرار نیست نماد شرکت هایی که به طور مستقیم آسیب دیده و یا به دلیل آسیب دیدن زیرساخت و تامین مواد اولیه در تولید دچار مشکل شده اند، امروز بازگشایی شود. البته این نمادها هم برای همیشه بسته نخواهند ماند و پس از شفافسازیهای لازم وارد عرصه رقابت بازار سهام خواهند شد.
فعلا 42 نماد که اغلب ذیل گروههای فلزات اساسی، حملونقل دریایی و شیمیاییها هستند، بازگشایی نمی شوند که تا این لحظه نمادهای زیر مشمول آن شده است: مبین – نوری – پارس – آریا – جم – جم پیلن – شپدیس – زاگرس – بفجر – مارون – شکبیر – شگویا – اروند – بوعلی – شفن – شغدیر – شجم – شفارا – شیراز – شاوان – فخوز – فاهواز – فولاد – فافزا – توریل – فاذر – دروز – شگامرن – خصدرا – ساذری – حکشتی – شخارک – پترول – تاپیکو – پارسان – فارس – وپترو – وغدیر – نماد – مهرگان – وسکاب – وامین
پس از جنگ 12 روزه استفاده از ظرفیت های صندوق توسعه و تثبیت به عنوان یکی از ابزارهای حمایتی از بازار سرمایه مورد استفاده قرار گرفت؛ این بار نیز قرار است همان طرح های حمایتی در قالب جدید یعنی «بیمه سهام» عرضه شوند که به گفته معاون نظارت بر بورسها و ناشران سازمان بورس افرادی که پرتفوهای زیر یک میلیارد تومانی سهام در اختیار دارند، با پرداخت فقط یک ریال میتوانند سبد دارایی سهام خودشان را برای 18 ماه آینده بیمه کنند.
این طرح شامل افرادی میشود که ارزش سبد سهام آنها در تاریخ 6 اسفند 1404 (آخرین روز معاملاتی بازار پیش از آغاز جنگ) حداکثر یک میلیارد تومان بوده است ولی سهام بازار پایه و بازار توافقی مشمول طرح نیستند. برای استفاده از طرح فقط خرید یک ورقه اوراق تبعی «هموطن» با قیمت 1 ریال کافی است و نیاز به خرید بیشتر وجود ندارد؛ ارزش اعمال برای هر کد معاملاتی به میزان 1.3 برابر ارزش سبد پایه وی خواهد بود. بنابراین بازدهی 30 درصدی ارزش سبد پایه با رعایت بندهای این اطلاعیه تضمین خواهد شد.
طرح دوم به حمایت از سهامداران خرد باز می گردد که به پشتوانه سهامی که در بورس دارند، می توانند به جای فروش پرتفوی خود برای تامین نقدینگی مورد نیاز؛ تسهیلات 200 میلیون تومانی دریافت کند؛ به گفته معاون سازمان بورس، در این شیوه اسامی متقاضیانی که پرتفوی 400 میلیون تومانی در اختیار داشته باشند، بدون نیاز به ضامن و فرایندهایی چون اعتبارسنجی و مراجعه به شعب بانکی بر اساس کد سجام فرد متقاضی تسهیلات 200 میلیون تومانی پرداخت می شود؛ در حقیقت در این شیوه تسهیلات با پشتوانه سهام فرد پرداخت می شود و هماهنگی های لازم از سوی وزارت اقتصاد با بانک های عامل صورت گرفته است.
مقررات بازار فعلا تغییر نمیکند
یکی از تصمیمات سازمان و شورای عالی بورس در زمینه بازگشایی بازار، تثبیت مقررات حاکم بر بازار است؛ به گفته صیدی در شرایط کنونی بازار سهام با همان مقرراتی که پیش از تعطیلی فعال بود، بازگشایی می شود و زمان مناسبی برای تغییر ناگهانی مقرراتی چون دامنه نوسان نیست و همچنان سه درصد مبنای معاملات است.
این موضوع از آنجا اهمیت می یابد که قرار بود پس از حذف حجم مبنا از معاملات بازار سهام در سال گذشته، برداشتن دامنه نوسان یا افزایش مناسب آن نیز در دستور کار قرار گیرد اما فعلا این کار در دستور کار نیست و بازار سهام با دامنه نوسان مثبت منفی 3 درصد بسته شده بود، با همین 3 درصد نیز بازگشایی خواهد شد.
برخی محدودیتهای معاملات امروز
البته ناگفته نماند که بازگشایی بازار سرمایه در شرایط کنونی الزامات خود را خواهد داشت؛ برای نمونه بازارگردانها تا تاریخ 15 خراد در سمت فروش ارسال سفارش نخواهند داشت. همچنین اتخاذ موقعیت فزاینده در 2 سمت خرید و فروش برای تمام قراردادهای اختیار معاملهای که تا روز دوم بازگشایی بازار سررسید میشوند، فارغ از این که نماد دارایی پایه آنها باز یا متوقف باشد، ممنوع خواهد بود.
به گفته مدیر نظارت بر بورسهای سازمان بورس؛ در بخش مربوط به ناشران، نماد معاملاتی شرکتهایی که از شروع جنگ رمضان تا روز بازگشایی بازار افشاء اطلاعات بااهمیت نوع «الف» داشتهاند، طبق مقررات حاکم بدون محدودیت دامنه نوسان و در روز اول بازگشایی خواهند شد و ارسال سفارش در زمان پیشگشایش آغازین بازار برای هر کد معاملاتی، فقط از یک ایستگاه معاملاتی در هر کارگزاری مجاز است؛ همچنین ارسال سفارش توسط سامانههای معاملاتی برخط گروهی در 2 دقیقه ابتدایی زمان پیشگشایش آغازین بازار ممنوع است
یکی از دغدغه های فعالان بازار سرمایه، افت شدید شاخص کل پس از بازگشایی در روز نخست و حتی برای چند روز متوالی است؛ اتفاقی که هرچند در شرایط موجود بعید به نظر نمی رسد اما می تواند برای آن دسته از سهامدارانی که مشکل تامین نقدینگی دارند، زیان بیشتری به دنبال داشته باشد و یا حتی ممکن است برخی سهامداران ترجیح دهند که دارایی خود را به بازارهای موازی منتقل کنند.
با این وجود نگاهی به تجربه بازگشایی بازار سرمایه پس از جنگ 12 روزه می تواند، نمای روشن تری از آینده بازار پس از بازگشایی ترسیم کند؛ در آن زمان رصد پول سهامداران نشان داد که اغلب سرمایه خود را در بخش های مختلف بازار سرمایه به چرخش درآورده بودند و خروج پول از بازار قابل توجه نبود آن هم در شرایطی که بازارهای موازی در شرایط متعادل تری نسبت به امروز قرار داشت. این امر بیش از هر چیز به ابزارهای متنوع بازار سهام نیز باز می گردد که می تواند بخشی از دارایی ها را درون خود نگه دارد.
در هر صورت بازار امروز در حالی بازگشایی می شود که بازارهای دیگری چون طلا، ارز، خودرو و املاک چند هفته جلوتر فعالیت خود را از سر گرفته بودند و تلاطم های ناشی از تورم و انتظارات تورمی ناشی از جنگ را پشت سر گذاشته اند و جذابیت آنها برای جذب دارایی های جدید همچون هفته های نخست اعلام آتش بس نیست. در این زمینه به نظر می رسد در صورتی که جذابیت ابزارهای بورس و نیز راهکارهای حمایتی بازار برای سهامداران قابل توجه باشد، خروج پول از بازار سرمایه چندان شدید نخواهد بود.
چه سهامی بخریم؟
بازار سرمایه همچنان جذابیت خود را برای سرمایه گذاران واقعی به رغم آسیب هایی که از جنگ تحمیلی دیده است، حفظ کرده و حتی می تواند برای سرمایه گذاری های خرد هموطنان نیز مناسب باشد بویژه آنکه شرکت ها به فصل مجامع سالانه خود نزدیک می شوند و با توجه به تمهیداتی چون نرخ جدید تسعیر ارز می توان به سود مناسبی نیز دست بافت.کامل ابراهیمیان، کارشناس بازار سرمایه در این باره معتقد است: در اقتصاد تورمی، بهویژه در ساختار بازار سرمایه ایران که بخش مهمی از شرکتها دارای داراییهای واقعی، ظرفیت صادراتی یا امکان انتقال تورم به نرخ فروش هستند، برخی صنایع میتوانند از محل متغیرهای کلان نهتنها مصون بمانند بلکه وارد دورهای از تقویت حاشیه سود و رشد سودآوری نیز شوند؛ در این رابطه گروه های زیر می تواند به محلی برای سرمایه گذاری جدید سهامداران تبدیل شود:
پالایشیها: در میان صنایع بزرگ بازار، گروه پالایشی در حال حاضر یکی از مهمترین گزینههای تحلیلی از منظر ارزندگی مبتنی بر سودآوری آتی محسوب میشود.
فلزیها: صنعت فلزات رنگین، بهویژه در حوزههای مس، آلومینیوم و روی، از جمله صنایعی است که بهطور همزمان از دو محرک مهم منتفع میشود: 1. افزایش قیمتهای جهانی فلزات و 2. رشد نرخ ارز نیمایی
خوراکیها و آشامیدنیها: یکی از روشنترین مصادیق صنایع منتفع از تورم و افزایش نرخ ارز، گروه غذایی، آشامیدنی و لبنیاتی است. این صنعت در ماههای اخیر بهدلیل اخذ مجوزهای رشد نرخ فروش و امکان تعدیل نرخ محصولات متناسب با افزایش هزینههای تولید، شاهد جهش در درآمد ماهانه بوده است.
داروییها: صنعت دارو نیز از جمله گروههایی است که تحت تأثیر اصلاح نظام ارزی و حذف ارز ترجیحی، وارد مرحله جدیدی از بازتنظیم سودآوری شده است. هرچند این تغییرات در ابتدا ابهاماتی در خصوص هزینه مواد اولیه و ساختار قیمتگذاری ایجاد کرد، اما در ادامه با اخذ مجوزهای افزایش نرخ، بخش مهمی از فشار هزینهای به نرخ فروش منتقل شد.
سیمانیها: یکی دیگر از صنایع قابل توجه از منظر سودآوری، صنعت سیمان است. این صنعت طی سالهای اخیر بهواسطه حرکت به سمت کشف قیمت واقعیتر محصولات در فضای رقابتی، امکان صادرات، و همچنین فروش نقدی محصولات، مزیتهای مهمی برای سرمایهگذاری ایجاد کرده است.
نمادهای مرتبط با زراعت، حملونقل، محصولات شیمیایی و شویندهها نیز از دیگر صنایعی هستند که احتمال سوددهی آنها نسبت به سایر شرکتهای بورسی بالاتر است.
