رضا غبیشاوی – روزنامه نگار: شاید ترامپ اصلا به دنبال توافق با ایران نیست. یعنی در وضعیت فعلی از دست یابی به توافق با ایران ناامید شده و صرفا در حال بازی در مسیر توافق است.
در این گزینه، ترامپ به مذاکرات با ایران ادامه می دهد و هدف کسب توافق را نیز بارها و بارها اعلام می کند اما در عمل، سعی دارد شرایط فعلی را کج دار و مریز به پیش ببرد. هم مذاکره، هم حملات کم و پراکنده و درگیری های کوچک در خلیج فارس و تنگه هرمز، هم محاصره دریایی بنادر ایران هم بسته ماندن تنگه هرمز.
زیرا:
– ترامپ و نتانیاهو به دنبال ادامه شرایط جنگی و شبه جنگ و غیرعادی علیه ایران هستند. جنگ نیست اما شرایط و تبعات و فشارهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی آن برای ایران وجود دارد. هدف: تضعیف ایران.
ادامه وضعیت نه جنگ نه توافق در کنار حملات کوچک و پراکنده علیه ایران و پاسخ ایران در قالب حمله به کشورهای جنوب خلیج فارس، شرایط جنگی و غیرعادی علیه ایران را ادامه می دهد.
– ترامپ به این نتیجه رسیده که نمی تواند با ایران به توافق برسد زیرا نه خودش نه ایران هیچ کدام حاضر به عقب نشینی به سود توافق نیستند. هر طرف، تنها خود را برنده جنگ می داند و در نتیجه، عقب نشینی را سهم طرف مقابل تعریف می کند.
وقتی دو طرف نه در جنگ می توانند به خواسته های خود برسند و نه در مذاکره می توانند توافق کنند پس یک گزینه ادامه وضعیت تعلیق فعلی است. ضمن اینکه از نظر ترامپ، امکان تحقق خواسته های نتانیاهو از توافق با ایران هم ممکن نیست. چون ایران با خواسته هایی مثل توقف کامل و دائمی غنی سازی، نابودی زیرساخت های غنی سازی و محدودسازی توان موشکی موافقت نمی کند.
– در زمینه هسته ای نیز مراکز اتمی ایران در دو جنگ 12 و 40 روزه از سوی آمریکا و اسرائیل، بمباران شدنده و در نتیجه غنی سازی تا اطلاع بعدی متوقف است. این همان خواسته امریکاست که نه در مذاکرات و توافق بلکه در روی زمین، محقق شده است.
– همزمان، تنگه هرمز از سوی ایران بسته است. این موضوع آنقدر که به سود شرکت های نفتی آمریکاست به ضرر ترامپ و دولت آمریکا نیست. در اثر بسته شدن تنگه هرمز هم مشتریان نفت و گاز آمریکا بیشتر شده هم سود شرکت های نفتی این کشور جهش یافته است. با وجود دور بودن فاصله آمریکا، اما شرایط فعلی، خرید نفت آمریکا را توجیه پذیر کرده است.
چین از بسته شدن تنگه هرمز ضرر می کند و این باعث خوشحالی ترامپ است. اروپا و کشورهای عربی جنوب خلیج فارس نیز ضرر می کنند که هیچ اهمیتی برای ترامپ ندارد.
چین، دشمن و رقیب و قدرت اول مقابل آمریکا در جهان است. هیچ حادثه ای به اندازه بسته شدن تنگه هرمز، چین را آزار و تحت فشار قرار نمی دهد. چین بزرگترین واردکننده نفت جهان است. 40 تا 50 درصد نفت صادراتی به چین از ایران و عراق و کشورهای عربی خلیج فارس می آید. در سال های اخیر، نفت ارزان ایران و روسیه، به سود اقتصاد و تولید کالای چین بود. ضمن اینکه بسته شدن تنگه هرمز ، یکی از مسیرهایی چین برای صادرات کالا به خاورمیانه را بست.
شرایط فعلی و با افزایش جهانی قیمت نفت، مردم عادی آمریکا هم بابت افزایش قیمت بنزین، ضرر می کنند که این موضوع هم از نظر ترامپ با توجیه منافع و اولویت بالاتر، اهمیتی ندارد همانطور که قبلا در ماجرای وضع تعرفه ترامپ برای واردات، این اقدام باعث افزایش قیمتها در آمریکا شد اما با توجیه درآمدزایی برای خزانه دولت، وضع تعرفه را ادامه داد.
آمریکا در تولید و صادرات نفت و گاز ، رقیب کشورهای ساحلی خلیج فارس است و بسته شدن تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران یعنی منع رقیب.
از زمان آغاز جنگ 40 روزه و بسته شدن تنگه هرمز تاکنون، صادرات نفت و گاز آمریکا رکورد شکنی کرده است. هم اکنون امریکا با صادرات بیش از 10 میلیون بشکه نفت در روز، بزرگترین در جهان است. شرایط فعلی با گذشته که آمریکا، وارد کننده نفت خلیج فارس و وابسته به نفت این منطقه بود متفاوت است.
صادرات نفت آمریکا در ماه گذشته (ماه مه 2026 – اردیبهشت / خرداد 1405) به رکورد 5.6 میلیون بشکه در روز رسید. یکی از دلایل این افزایش، کاهش صادرات نفت از خلیج فارس به دلیل بسته ماندن تنگه هرمز است که باعث شده مشتریان آسیایی و اروپایی به سمت نفت آمریکا بروند.
– قیمت های بالای نفت فعلی یعنی حمایت از سرمایه گذاری در نفت های سنگین و با هزینه بالا، یعنی سودآوری بیشتر نفت شل که بیشترین حجم آن در آمریکا برداشت می شود.
– شرکت های آمریکایی به حملات ایران به کشورهای جنوب خلیج فارس نیز به عنوان یک فرصت نگاه می کنند. از پروژه های تعمیرات تا به روزسازی و جبران نقص انبارهای مهمات و دفاع هوایی این کشورها، پروژه هایی است که در دامن این شرکت ها قرار می گیرد. ضمن اینکه در کلیات، وضعیت این کشورها اهمیت چندانی برای ترامپ ندارد.
– بعد از آتش بس، حملات پراکنده میان ایران و آمریکا ادامه یافت. این وضعیت از نظر اسرائیل، عالی است زیرا در حالی که با آتش بس، حملات متقابل میان ایران و اسرائیل متوقف شد اما حملات پراکنده میان ایران و امریکا در خلیج فارس و تنگه هرمز ادامه دارد. علاوه بر این، درگیری های نظامی میان ایران و آمریکا و کشورهای عربی جنوب خلیج فارس نیز ادامه دارد که این نیز از نگاه اسرائیل، وضعیت بسیار خوبی است.
– به نظر می رسد ترامپ تصور می کند محاصره دریایی ایران، بهترین ابزار فشار بر ایران است و علاقمند به ادامه آن است. در نتیجه بهانه آن یعنی بسته ماندن تنگه هرمز باید حفظ شود. به همین دلیل در گذشته، وقتی ایران تنگه را به صورت کامل و بدون محدودیت باز کرد ترامپ از پایان دادن به محاصره دریایی ایران خودداری کرد.
– آمریکا و جهان اقتصاد آزاد، قیمت های بالای نفت و انرژی را به مرور هضم می کند و از این شرایط غیرعادی ، عبور می کند. همانطور که به دنبال جنگ اوکراین و توقف صادرات گاز روسیه به اروپا، اقتصاد آزاد این قاره، جهش قیمت انرژی را مدیریت کرد و قیمت ها دوباره به حالت عادی بازگشتند.
