هوش مصنوعی حلقه گمشده بازار مسکن

مجید گودرزی-کارشناس مسکن: توکنیزه کردن املاک و بهره‌گیری از هوش مصنوعی، راه خروج بازار مسکن از رکود و جذب سرمایه‌های خرد است. حدود چهار دهه است که کارکرد واقعی مناطق آزاد از مسیر اصلی خود منحرف شده بود. این مناطق بیشتر به محلی برای استفاده از مزیت‌های تجاری کوتاه‌مدت تبدیل شده بودند و نقش مولد در اقتصاد ملی نداشتند. اما امروز جهان با تحولات بنیادینی در عرصه دیجیتال، از جمله بلاک چین، هوش مصنوعی و اقتصاد داده‌محور روبه‌روست. اگر کشور بخواهد از این جریان عقب بماند، تأخیر در ورود به آینده، سایر بخش‌ها را هم زمین‌گیر خواهد کرد. نخستین گام برای تحقق این هدف، بازنگری در قوانین مناطق آزاد و تطبیق آن‌ها با فناوری‌های نو است: قانون‌گذاران و مجریان ما در تدوین و اجرای مقررات مرتبط با هوش مصنوعی، بلاک چین و ابزارهای دیجیتال بسیار عقب مانده‌اند. هنوز قانون جامع و به‌روز برای این حوزه وجود ندارد و حتی در برخی موارد، رفتارهای اداری مانع نوآوری شده‌اند. عقب‌ماندگی قوانین و عدم ثبات مدیریتی موجب شده کشور نتواند در مسیر فناوری‌های نو گام جدی بردارد: تا پیش از هر اقدام اجرایی باید قانون‌های پایه‌ای و کارشناسی‌شده با ضمانت اجرایی تدوین شود تا دست مجریان برای پشتیبانی از فناوری‌های جدید بازتر شود. صنعت ساختمان ایران متأسفانه از نظر فناوری عقب‌مانده‌ترین بخش اقتصادی کشور است. ما حتی در زمینه‌هایی ابتدایی مانند سنجش تابش خورشید یا بهره‌گیری از انرژی‌های پاک مشکل داریم. بخش بزرگی از سازندگان همچنان با ذهنیت بساز و بفروشی سنتی کار می‌کنند و معیار سود آنی باعث شده کیفیت، رفاه و فناوری در پروژه‌های ساختمانی نادیده گرفته شود. در حالی که دنیا به‌سمت ساختمان‌های مفهومی حرکت کرده است، ما هنوز در بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال در ساخت، بهره‌برداری و زیست‌پذیری عقب مانده‌ایم. فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، انرژی‌های نو و طراحی زیست‌محیطی از حداقل استانداردهای لازم فاصله دارند. یکی از مهم‌ترین مصادیق ضعف فناوری در سیاست‌گذاری را باید نبود استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت بازار مسکن دانست. در قانون ساماندهی بازار زمین و مسکن، دولت موظف شده بود با کمک هوش مصنوعی قیمت‌های منطقه‌ای را تعیین کند تا جلوی رفتارهای سوداگرانه گرفته شود. اما این بند هرگز اجرایی نشد و نتیجه آن نابسامانی کامل در بازار مسکن بود. دولت با شانه خالی کردن از این وظیفه، کنترل قیمتی را از دست داد و صنایع ساختمانی و سرمایه‌گذاران را در وضعیتی پرچالش رها کرد. اگر فناوری به‌صورت سیستمی وارد سیاست‌گذاری و اجرای پروژه‌های مسکن شود، می‌توان از رکود خارج شد: ساختمان‌های هوشمند، انرژی‌برگرفته از خورشید، و طراحی‌های مفهومی باید از الگوی آینده باشند. کشور ما به‌جای تمرکز بر سود کوتاه‌مدت باید دنبال تحول دیجیتال واقعی در ساختمان‌ها باشد. با فناوری بلاک چین می‌توان منابع خرد داخلی و خارجی را بدون وابستگی به تحریم‌ها جذب کرد. فناوری توکن‌سازی امکان جمع‌آوری سرمایه‌های کوچک مردمی را فراهم می‌کند و آن را در قالب پروژه‌های ساخت مسکن سازمان‌دهی می‌کند. شرکت‌های فناور داخلی توان فنی کافی برای اجرای چنین پروژه‌هایی دارند، اما دخالت‌های غیرتخصصی و محدودیت‌های نظارتی مانع شکوفایی این ظرفیت شده است: اگر نهادهای نظارتی واقعاً به جای ایجاد مانع، نقش تنظیم‌گر داشته باشند، می‌توان از بلاک چین هم در تأمین مالی صنعتی و هم در توسعه پروژه‌های مسکن استفاده کرد. اکنون چالش اصلی صنعت ساختمان دو مسئله است؛ نخست نبود نقد شوندگی واقعی برای سازندگان، و دوم گسست بین قیمت ملک و ارزش واقعی بازار. سرمایه‌گذار امروزی دیگر نمی‌تواند به حفظ سرمایه در ساختمان اطمینان داشته باشد چون محیط کسب‌وکار متغیر و فاقد ثبات است. راه نجات مسکن و ساخت‌وساز، عبور از الگوی سنتی و حرکت به‌سوی تحول دیجیتال است. باید از هوش مصنوعی در ارزیابی قیمت منطقه‌ای، از فناوری بلاک چین برای جذب سرمایه خرد و از مدل‌های جهانی برای طراحی ساختمان‌های مفهومی استفاده کنیم. ترکیب دارایی‌های فیزیکی و دیجیتال می‌تواند مسیر تازه‌ای برای توسعه پایدار فراهم کند: دارایی‌های دیجیتال هر روز سهم بیشتری در اقتصاد جهانی پیدا می‌کنند. اگر صنعت ساختمان و مناطق آزاد ما به‌موقع خود را با این روند هماهنگ کنند، می‌توانیم هم جذب سرمایه خارجی را افزایش دهیم و هم بازار مسکن داخلی را احیا کنیم. به‌کارگیری هوش مصنوعی در سیاست‌گذاری، نه فقط یک گزینه فناورانه بلکه ضرورتی اقتصادی است. آینده ساخت‌وساز ایران باید مبتنی بر فناوری‌های نو باشد تا مسکن از رکود خارج و رفاه خانوار ایرانی تضمین شود.