هیوا زارعی: رئیس سازمان برنامه و بودجه اعلام کرد که لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ برای نخستین بار با حذف چهار صفر از واحد پولی ریال به مجلس شورای اسلامی تقدیم میشود. این اقدام، که بخشی از قانون اصلاح نظام پولی و بانکی است، تمامی ردیفهای درآمدی و هزینهای را با ارقام کوچکتر تنظیم کرده و نویدبخش تغییرات در محاسبات مالی کشور است، اما سؤالاتی درباره تأثیر آن بر تورم و اقتصاد کلان مطرح میکند.
به گزارش «نقش اقتصاد»، حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت چهاردهم، از یک تغییر اساسی در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ خبر داد. بر اساس این اعلام، بودجه امسال با واحد پولی جدید – که چهار صفر از آن حذف شده – تنظیم شده و به مجلس ارائه میشود. این نخستین بار است که بودجه سنواتی کشور پس از نهایی شدن فرآیند حذف صفرها، به صورت رسمی با ریال جدید تدوین میشود. پورمحمدی تأکید کرد که تمامی جداول کلان بودجه، اعتبارات دستگاهها و ردیفهای درآمدی و هزینهای با قالب عددی تازه تهیه شدهاند. این خبر، که همزمان با تقدیم لایحه به مجلس منتشر شد، بحثهای زیادی را درباره دلایل، زمانبندی و اثرات اقتصادی این سیاست برانگیخته است. حذف صفرها از پول ملی، حالا به مرحله اجرا رسیده و میتواند چهره بودجهریزی و معاملات روزانه را دگرگون کند.
دلایل اصلی اجرای سیاست حذف چهار صفر
یکی از مهمترین دلایل حذف چهار صفر، سادهسازی محاسبات مالی و اقتصادی است. با حذف صفرها، ارقام بودجه از هزاران میلیارد به صدها میلیارد یا حتی کمتر کاهش مییابد، که این امر گزارشدهی مالی را آسانتر میکند. برای مثال، اگر بودجه عمومی کشور در سالهای گذشته حدود ۲۰ میلیون میلیارد ریال بوده، با ریال جدید به ۲ میلیون میلیارد تبدیل میشود، که خواندن و درک آن برای سیاستگذاران و شهروندان سادهتر است. علاوه بر این، این سیاست میتواند به کاهش هزینههای چاپ اسکناس کمک کند، زیرا نیاز به اسکناسهای با ارزش اسمی بالا کمتر میشود. از دیدگاه روانی، حذف صفرها میتواند اعتماد عمومی به پول ملی را افزایش دهد؛ مردم احساس میکنند که پولشان ارزشمندتر شده و معاملات روزمره با ارقام کوچکتر انجام میشود. پورمحمدی در اظهارات خود تأکید کرد که این تغییر بر اساس قانون جدید است و بخشی از فرآیند نهایی حذف صفرها به شمار میرود. اما منتقدان میگویند دلیل اصلی، تورم بالا و کسری بودجه مزمن است که ارزش ریال را به شدت کاهش داده. بدون کنترل تورم، این سیاست نمیتواند مشکل اصلی را حل کند و فقط ماسکی بر زخمهای اقتصادی است. در واقع، دولتها اغلب چنین سیاستهایی را برای نشان دادن اقتدار اقتصادی اجرا میکنند، حتی اگر تأثیر واقعی محدود باشد.
تأثیرات این تغییر بر بودجه و اقتصاد کلان
حذف چهار صفر در بودجه ۱۴۰۵ میتواند تأثیرات متنوعی بر اقتصاد ایران داشته باشد. از یک سو، این اقدام میتواند شفافیت بودجه را افزایش دهد. با ارقام کوچکتر، نظارت بر هزینهها و درآمدها آسانتر میشود و احتمال خطاهای محاسباتی کاهش مییابد. برای مثال، در بخش اعتبارات دستگاهها، جایی که ارقام پیچیدهای وجود دارد، این تغییر میتواند به مدیران کمک کند تا بودجه را بهتر مدیریت کنند. همچنین، در سطح کلان، این سیاست میتواند تصویر ایران را در بازارهای بینالمللی بهبود بخشد؛ سرمایهگذاران خارجی ممکن است با دیدن ارقام معقولتر، اعتماد بیشتری به اقتصاد کشور پیدا کنند. اما از سوی دیگر، تأثیرات منفی هم وجود دارد. هزینههای اجرای این تغییر، از جمله بهروزرسانی سیستمهای بانکی، حسابداری شرکتها و حتی ماشینهای خودپرداز، میتواند میلیاردها تومان هزینه داشته باشد. در شرایطی که اقتصاد ایران با تحریمها و رکود دست و پنجه نرم میکند، این هزینهها میتواند فشار بیشتری بر بودجه وارد کند. علاوه بر این، اگر تورم کنترل نشود، صفرها خیلی زود برمیگردند؛ تجربه کشورهایی مثل ونزوئلا نشان میدهد که حذف صفر بدون اصلاحات بنیادین، فقط موقت است. در بودجه ۱۴۰۵، که گفته میشود انقباضیترین بودجه سالهای اخیر است، این تغییر میتواند به دولت کمک کند تا کسری بودجه را با ارقام کوچکتر نشان دهد، اما واقعیت اقتصادی تغییر نمیکند. کارشناسان هشدار میدهند که این سیاست تورم را مهار نمیکند و ممکن است حتی به افزایش قیمتها منجر شود، اگر مردم احساس کنند که پول جدید ارزش کمتری دارد.اجرای ریال جدید در بودجه ۱۴۰۵ با چالشهای متعددی همراه است. یکی از بزرگترین مشکلات، هماهنگی بین دستگاههای دولتی و بخش خصوصی است. بانکها باید سیستمهای خود را برای پذیرش واحد جدید تنظیم کنند، و شرکتها باید صورتهای مالیشان را بازنویسی کنند. این فرآیند میتواند ماهها طول بکشد و در این میان، در معاملات ایجاد شود.
علاوه بر این، در مناطق روستایی یا جایی که دسترسی به فناوری محدود است، مردم ممکن است با سردرگمی مواجه شوند. از نظر اقتصادی، اگر حذف صفرها با افزایش نقدینگی همراه باشد – که در ایران سابقه دارد – میتواند به تورم بیشتر منجر شود. منتقدان میگویند این سیاست بدون کاهش کسری بودجه و کنترل چاپ پول، بیفایده است. در بودجه ۱۴۰۵، که بر اساس گزارشها بر پایه درآمدهای نفتی و مالیاتی تنظیم شده، این تغییر میتواند به دولت کمک کند تا ارقام را جذابتر نشان دهد، اما چالش اصلی، اجرای واقعی آن است. همچنین، تأثیر بر صادرات و واردات باید بررسی شود؛ با ریال جدید، محاسبات ارزی سادهتر میشود، اما نوسانات دلار میتواند همه چیز را به هم بریزد.
زمانبندی اعلام خبر و دلایل آن
اعلام حذف چهار صفر دقیقاً همزمان با تقدیم لایحه بودجه به مجلس، انتخابی استراتژیک به نظر میرسد. دولت احتمالاً میخواست این خبر را در لحظهای کلیدی منتشر کند تا توجه عمومی را به سمت تغییرات مثبت سوق دهد. در حالی که بودجه ۱۴۰۵ به عنوان انقباضیترین بودجه سالهای اخیر توصیف شده، اعلام ریال جدید میتواند این تصویر را نرمتر کند و نشان دهد که دولت در حال اصلاحات ساختاری است. علاوه بر این، با توجه به اینکه فرآیند حذف صفرها اخیراً نهایی شده، حالا زمان اجرای رسمی آن رسیده و بودجه اولین سند رسمی است که این تغییر را اعمال میکند. کارشناسان میگویند دلیل تأخیر در اجرا، نیاز به آمادهسازی زیرساختها بوده، اما اعلام همزمان با بودجه میتواند برای کسب حمایت مجلس مفید باشد. در واقع، اگر این خبر زودتر اعلام میشد، ممکن بود بحثهای منفی بیشتری ایجاد کند، اما حالا با تمرکز بر بودجه، دولت میتواند آن را بخشی از برنامه اقتصادی بزرگتر نشان دهد. این زمانبندی، همچنین میتواند پاسخی به فشارهای اقتصادی اخیر باشد، جایی که تورم و کاهش ارزش ریال، نیاز به اقدامی نمادین را ضروری کرده است.
