شهلا خزایینژاد: بازار پوشاک ایران، هر سال با نزدیک شدن به نوروز به تب و تاب میافتد؛ زمانی که خانوارها برای خرید لباسهای نو آماده میشوند و مراکز خرید و بازارها رونق میگیرند. اما در سال ۱۴۰۵، وضعیت به شکل چشمگیری متفاوت است. ترکیبی از رکود اقتصادی، افزایش شدید قیمتها، فشار تورمی، بالا رفتن سهم قاچاق و کاهش قدرت خرید خانوارها بازار پوشاک را در وضعیتی بیسابقه قرار داده است که پیامدهای آن فراتر از یک فصل فروش عادی است.
سنت خرید عید در تقاطع اقتصاد و معیشت
به گزارش «نقش اقتصاد»، خرید لباس نو برای نوروز، تنها یک رفتار مصرفی نیست؛ بخشی از فرهنگ ایرانی و آیین استقبال از سال نو است. خانوادهها معمولاً از هفتهها قبل برای این خرید برنامهریزی میکنند و بازارها نیز با عرضه مدلهای جدید، تخفیفهای مناسبتی و تبلیغات گسترده، خود را برای اوج فروش آماده میکنند. اما نوروز ۱۴۰۵ در شرایطی از راه میرسد که اقتصاد خانوارها زیر فشار تورمهای پیاپی قرار دارد و بسیاری از اولویتهای مصرفی تغییر کرده است. در سالهای گذشته، حتی در دورههای رکود نیز شب عید فرصتی برای جبران بخشی از کاهش فروش سالانه بود، اما اکنون فعالان صنفی میگویند شکاف میان قیمتها و قدرت خرید به حدی رسیده که سنت خرید عید هم دستخوش تعدیل شده است. خانوادهها بیش از هر زمان دیگری مقایسه میکنند، به دنبال تخفیف هستند و خریدهای خود را محدود به اقلام ضروری میکنند. همین تغییر رفتار مصرفکننده، تصویر تازهای از بازار شب عید ترسیم کرده است؛ بازاری شلوغ در ظاهر، اما محتاط و کمرمق در باطن.
باد تورم، بازار پوشاک را بیقرار کرد
دادههای رسمی نشان میدهند تورم گروه پوشاک و کفش در ماههای اخیر رشد قابل توجهی داشته است. در دیماه، تورم ماهانه این گروه حدود ۵ درصد و تورم نقطه به نقطه نزدیک به ۵۰ درصد بوده است. یعنی متوسط قیمت پوشاک نسبت به سال قبل تقریباً نیم برابر افزایش یافته است. این جهش قیمتی هنگامی تشدید میشود که مقایسه با تورم عمومی نیز این گروه کالا بیشتر از دیگر بخشها دچار افزایش قیمت بوده است؛ بهگونهای که خانوارها هم قدرت خرید خود را از دست دادهاند و هم با افزایش هزینههای ضروری مواجه هستند. فشار تورم بر هزینههای تولید، مواد اولیه، انرژی، دستمزد و اجارهٔ مغازهها، همگی قیمت نهایی پوشاک را بالا بردهاند. نتیجه این وضعیت این است که برخلاف انتظار فروش بیشتر در آستانه نوروز، اغلب خانوارها در خریدهای خود تردید دارند، به کالاهای ارزانتر نگاه میکنند یا خرید را به تعویق میاندازند. فروشندگان نیز از رفتوآمد زیاد خریداران سخن میگویند، اما از کاهش محسوس فروش نسبت به پارسال گلایه دارند. وضعیتی که نشان میدهد تورم نهتنها تأثیر روانی، بلکه اثر واقعی بر سبد خرید خانوارها گذاشته است.
رکود در بازار شب عید
بازار پوشاک در هفتههای منتهی به نوروز هر سال معمولاً شاهد افزایش چشمگیر فروش است؛ اما در سال ۱۴۰۵ این سنت شکسته شده است. فروشندگان در خیابانهای اصلی، مراکز خرید و بازارهای سنتی گزارش میدهند که با اینکه مشتریان زیادی برای دیدن مُدها، مقایسه قیمتها و گرفتن تخفیف به فروشگاهها سر میزنند، خرید نهایی به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. علت، در وهله اول کمبود قدرت خرید و افزایش هزینهها است که موجب شده بسیاری از خانوادهها توان خرید لباسهای نو را نداشته باشند. یکی از فروشندگان میگوید مردم زیاد میآیند، قیمت میگیرند و در نهایت خرید نمیکنند؛ زیرا جیبشان جوابگو نیست. خانوادهها گزارش دادهاند که خرید پوشاک برای عید را محدود کردهاند یا آن را صرفاً به نیازهای ضروریتر اختصاص دادهاند. برخی تخفیفها و بستههای تشویقی در فروشگاهها دیده میشود، اما فعالان بازار اعتقاد دارند این راهکارها نتوانستهاند فروش را به سطوح قابل توجه افزایش دهند. حملات رکود اقتصادی و تورم همچنان بزرگترین مانع بازاریابی و فروش در آستانه سال نو هستند.
قاچاق پوشاک؛ رقیب ناعادلانه تولید داخلی
به گزارش «نقش اقتصاد»، مشکل بازار پوشاک ایران تنها به تورم و رکود محدود نمیشود. قاچاق گسترده لباس نیز سهم زیادی از این میدان را به خود اختصاص داده است. براساس برآورد فعالان صنعت، بیش از ۶۰ درصد از بازار پوشاک کشور در اختیار کالاهای غیررسمی و قاچاق است. این کالاها که غالباً از مسیرهای غیررسمی و بدون پرداخت حقوق قانونی وارد میشوند، نهتنها با قیمتهای پایینتر رقابت میکنند، بلکه باعث شدهاند تولیدکنندگان داخلی در یک میدان نامتوازن با رقبای خارجی روبهرو شوند. کالاهای قاچاق اغلب تحت استانداردهای کیفی و بهداشتی قرار ندارند و همین امر میتواند مصرفکنندگان را نیز در معرض مخاطرات سلامت بگذارد. تولیدکنندگان داخلی پوشاک در ایران بارها نسبت به این وضعیت انتقاد کردهاند و خواستار اقدامات جدیتر دولت برای مقابله با قاچاق کالا هستند، زیرا ادامه این روند میتواند منجر به تعطیلی واحدهای تولیدی و افزایش بیکاری در این بخش شود.
تولید داخلی؛ ظرفیتها و چالشها
اگرچه تورم و قاچاق بخش قابل توجهی از بازار را تحت تأثیر قرار دادهاند، اما ظرفیتهای تولید داخلی پوشاک نیز قابل چشمپوشی نیستند. طبق برخی آمارها، حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد از بازار پوشاک در ایران به تولیدات داخلی اختصاص دارد و دولت در برنامههای توسعهای تلاش کرده تا این بخش را تقویت کند. صنعت پوشاک در ایران، با وجود چالشها، ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال دارد و میتواند در مناطق مختلف کشور بهویژه مناطق کمبرخوردار نقش محرک توسعهای ایفا کند. فعالیتهای تولیدی پوشاک با حداقل سرمایهگذاری و تجهیزات ساده نیز قادر به ایجاد شغل هستند نکتهای که از اهمیت این صنعت در محافل اقتصادی و اجتماعی حکایت دارد. با این حال، فشار هزینههای تولید، بالا بودن قیمت مواد اولیه، افزایش هزینههای انرژی و مشکلات تأمین ارز، برخی از واحدهای تولیدی را در شرایط سختی قرار داده و توان رقابتی آنها را کاهش دادهاند. بخش زیادی از این مشکلات ریشه در نوسانات ارزی، سیاستهای اقتصادی نامشخص و ضعف حمایتهای دولتی دارد که باری سنگین بر دوش تولیدکنندگان گذاشته است.
مصرفکننده در تقابل با اقتصاد
در حالی که بخش تولید با مشکلات فراوان دستوپنجه نرم میکند، مصرفکننده ایرانی نیز با کاهش قدرت خرید مواجه است. افزایش هزینهها، ثابتماندن یا کمبود رشد درآمدها و فشار تورمی باعث شده بسیاری از خانوارها از خرید پوشاک نو برای عید صرفنظر کنند یا خریدهای خود را به حداقل برسانند. در برخی گزارشها حتی گفته شده بازار پوشاک در آستانه نوروز بهطور کامل از سبد خرید بسیاری از خانوادهها حذف شده است. نشانهای از فشار اقتصادی سنگین بر مصرفکننده که برای خرید لباس، حتی برای بچهها نیز دچار محدودیت شده است. این وضعیت همچنین پیامدهای اجتماعی دارد؛ کاهش خرید پوشاک میتواند سنتهای خرید عید را تحت تأثیر قرار دهد، بازارهای محلی را در رکود نگه دارد و فشار اقتصادی بر خانوادهها را افزایش دهد. عید نوروز که سالها نماد سرزندگی اقتصادی بود، امسال در سایه چالشهای اقتصادی، رنگ دیگری به خود گرفته است.
چشمانداز بازار پوشاک در سال ۱۴۰۵
به گزارش «نقش اقتصاد»، با توجه به شرایط کنونی، پیشبینی میشود بازار پوشاک در سال جدید همچنان با فشارهای تورمی، چالشهای تولید و رقابت با کالاهای قاچاق مواجه باشد. هرچند بخش تولید داخلی ظرفیتهای بالقوهای برای رشد دارد، اما نیازمند حمایتهای عملیتر، سیاستهای مشخص و راهبردهای بلندمدت است تا بتواند از فشارهای موجود عبور کند. همچنین ادامه رکود مصرف ممکن است باعث شود بازار شب عید در سالهای آینده رنگ دیگری بگیرد؛ جایی که خرید پوشاک نهتنها به سنت زیبای عید مرتبط باشد، بلکه نمایانگر توان اقتصادی خانوادهها نیز باشد. بهنظر میرسد پاسخ به این چالشها در کوتاهمدت نیازمند مداخلات اقتصادی فوری برای تقویت قدرت خرید خانوارها و کنترل قیمتها است؛ و در بلندمدت نیازمند حمایت واقعی از تولید داخلی، مبارزه جدی با قاچاق و تقویت شبکه توزیع شفاف تا بازار پوشاک ایران بتواند رنگی از توازن و رشد بگیرد.
