زینب فدایی- روزنامه نگار: صنعت نفت ایران در سایه تحریم ها، کمبود سرمایه گذاری و بروکراسی پیچیده با ظرفیت های خالی و فرصت های از دست رفته مواجه است. با این حال، در دل این چالش ها، انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران توانسته است با تکیه بر شرکت های دانش بنیان، بومی سازی تجهیزات، حضور در بازارهای بین المللی و پیگیری تسهیلات مالی، موتور تولید داخلی را روشن نگه دارد. مسیری دشوار اما امیدبخش که نشان می دهد با مدیریت هوشمند و تاب آوری ملی، می توان حتی در سخت ترین شرایط، صنعت نفت را بر مدار پیشرفت و خودکفایی نگاه داشت. گفتگوی «نقش اقتصاد» با علی اصغر اجتهادی، دبیر انجمن سازندگان تجهیزات صنعت نفت ایران، تصویری روشن از چالش ها و ظرفیته ای این حوزه ارائه می دهد و نشان می دهد که چگونه می توان در شرایط دشوار، مسیر تولید داخلی را پایدار نگاه داشت.
ظرفیت خالی؛ گره ای که باز نشده است
آمارها نشان می دهد نزدیک به 40 درصد ظرفیت سازندگان تجهیزات صنعت نفت کشور همچنان بلااستفاده مانده است. این رقم صرفاً یک عدد آماری نیست؛ بلکه نمایانگر فرصتی از دست رفته و گره ای قدیمی است که هنوز گشوده نشده است. علی اصغر اجتهادی، دبیر انجمن سازندگان تجهیزات نفت ایران، با لحنی صریح به «نقش اقتصاد» می گوید: بخش عظیمی از توانمندی های داخلی، چه از نظر نیروی انسانی متخصص و چه از نظر امکانات و فناوری، سال هاست در انتظار به کارگیری مؤثر مانده اند. سرمایه گذاری های لازم انجام نشده و برنامه های حمایتی منسجم وجود نداشته است. حاصل این بی توجهی، ظرفیت های خالی و فرصت هایی است که می توانستند اقتصاد کشور را تقویت و اشتغال را رونق دهند. وی در ادامه توضیح می دهد: یکی از دلایل مهم خالی ماندن ظرفیت ها، تمایل برخی کارفرمایان به همکاری با پیمانکاران خارجی است. در نتیجه، حلقه ای از ناکارآمدی در زنجیره تولید شکل گرفته و توان داخلی کمتر مورد بهره برداری قرار گرفته است. با این حال، اجتهادی تنها به بیان مشکلات بسنده نمی کند و مسیر حل بحران را نیز روشن می سازد: انجمن تلاش می کند با فعالسازی ظرفیته ای خالی، نه تنها پاسخگوی نیاز داخلی باشد بلکه با توسعه صادرات، حضور در نمایشگاهه ای بین المللی و امضای تفاهمنامه های منطقه ای، این ظرفیت های مغفول را به حلقه ای زنده و پویا تبدیل کند. هدف ما این است که سازندگان ایرانی نه فقط در کشور، بلکه در بازارهای منطقه ای و جهانی جایگاه واقعی خود را بیابند.
چالش منابع مالی؛ رگ حیاتی شرکت های دانش بنیان
در قلب صنعت نفت و گاز، شرکت های دانش بنیان مانند موتورهایی عمل می کنند که بدون سوخت مالی، حرکت آنها ممکن نیست. یکی از بزرگترین موانع پیش روی این شرکت ها، تأمین منابع مالی پایدار است؛ چالشی که اگر حل نشود، نه تنها جریان تولید متوقف می شود، بلکه سرمایه انسانی و تخصصی کشور که نتیجه سال ها آموزش، تجربه و تلاش است آرام آرام تحلیل می رود و از چرخه اقتصادی خارج می شود. اجتهادی به نقش اقتصاد توضیح می دهد: حفظ اشتغال و استمرار تولید برای ما یک ضرورت حیاتی است، نه صرفاً یک شعار. بدون منابع مالی کافی، پروژه ها متوقف می شوند و نیروهای انسانی مولد از چرخه اقتصادی حذف می شوند. او ادامه می دهد: انجمن تنها به امضای تفاهمنامه اکتفا نکرده است؛ ما با پیگیری مستمر تا مرحله تخصیص منابع، مشکلات اجرایی را شناسایی کرده و با تعامل مستقیم با بانک ها و صندوق ها آنها را رفع می کنیم. این اقدامات فراتر از یک توافق کاغذی است؛ ما تضمین می کنیم که منابع به دست تولیدکنندگان واقعی برسد و چرخه اقتصادی با کمترین اختلال ادامه یابد.
مسیر پرپیچ و خم تولید و صادرات
تحریم ها و محدودیت های ارزی، از موانع جدی بر سر راه تولید و صادرات هستند و چالشی تعیین کننده برای سازندگان داخلی به شمار می روند. مذاکرات مستمر و جلسات حضوری بین اعضای انجمن با مسئولین محترم وزارت صمت در حوزه ماشین آلات و تجهیزات باعث شده تا زمان انتظار برای ثبت سفارش و تخصیص ارز به میزان قابل توجهی مدیریت و کاهش یابد. او ادامه می دهد: حتی در بحران هایی مانند جنگ 12 روزه، برخی تولیدکنندگان داخلی با وجود فشارهای شدید، کارخانهه ای خود را تعطیل نکردند و چرخه تولید را حفظ کردند. ما با دعوت از صاحبنظران، جلسات تخصصی برای افزایش تاب آوری اقتصادی اعضا برگزار کردیم تا اثر بحران ها به حداقل برسد و تولیدکنندگان بتوانند با اعتماد به نفس و برنامه ریزی دقیق پروژه ها را پیش ببرند. این روایت، نه تنها تاب آوری و ایستادگی سازندگان داخلی را نشان می دهد، بلکه ثابت میک ند که با مدیریت هوشمندانه و پیگیری مستمر، حتی شرایط بحرانی نیز می تواند به فرصت تبدیل شود و جریان تولید و صادرات با کمترین آسیب ادامه یابد.
بومی سازی؛ افتخار صنعت نفت ایران
یکی از دستاوردهای برجسته انجمن، بومی سازی تجهیزات صنعت نفت، گاز و پتروشیمی است؛ دستاوردی که نه تنها توانمندی داخلی را به رخ می کشد، بلکه وابستگی به پیمانکاران خارجی را کاهش داده و خودکفایی ملی را افزایش می دهد. اجتهادی با افتخار می گوید: ما 10 گروه کالایی اصلی را برای بومی سازی تعریف کرده ایم: تجهیزات ثابت و دوار، تجهیزات حفاری، سیستم های کنترل و اتوماسیون، ابزار دقیق، مواد شیمیایی و کاتالیست، شیرآلات صنعتی، لوله ها و اتصالات، کالا و خدمات عمومی و تجهیزات ایمنی و آتش نشانی. اعضای انجمن توانسته اند بیش از 85 درصد نیازهای پالایشگاهی کشور را با تولید داخلی تأمین کنند و بخش مهمی از تجهیزات حساس صنعت را در داخل طراحی و بسازند. این دستاورد فراتر از یک موفقیت فنی است؛ نشان دهنده عزم، تخصص و پشتکار سازندگان ایرانی است که در سایه تحریم ها و محدودیت های بین المللی، مسیر خودکفایی و استقلال صنعتی را هموار کرده اند.
نظارت و تضمین اثرگذاری تسهیلات
با گسترش روزافزون شرکت های دانش بنیان عضو انجمن، نگرانی از سوءاستفاده احتمالی از تسهیلات دولتی و ناکارآمدی اثرگذاری آنها افزایش یافته است. اجتهادی توضیح می دهد: فرآیند ارزیابی شرکت های دانش بنیان پیچیده و چند مرحله ای است. ابتدا معاونت علمی و فناوری شرکت ها را با شاخص های دقیق بررسی می کند و پس از تأیید اولیه، انجمن نیز مدارک، سوابق و پروژه های اجرایی اعضا را بررسی میک ند. سپس کمیته عضویت انجمن ارزیابی نهایی را انجام داده و تأیید رسمی صادر می کند. این سازوکار باعث می شود هر عضوی که به انجمن وارد می شود، واقعاً از توانایی های عملی و ظرفیت تولید برخوردار باشد. بنابراین انجمن با پیگیری مستمر، بررسی گزارش های عملکرد و تعامل مستقیم با کارفرما و بانک ها، اطمینان حاصل می کند که این منابع نه در قالب کاغذ بلکه در عمل موجب رونق تولید و تقویت توانمندی داخلی شود.
چالش های اصلی صنعت نفت و مسیر اصلاح
دبیر انجمن با نگاهی تحلیلی می گوید: مشکلات داخلی و خارجی وجود دارد، اما اگر چالش های داخلی را مدیریت کنیم، حدود 60 تا 70 درصد مشکلات تولید داخلی حل می شود. سرمایه گذاری کافی، استفاده از حداکثر توان ساخت داخل، کاهش بروکراسی، یکپارچه سازی سامانه ها و هماهنگی با گمرک و مالیات، مسیر تولید را روانتر می کند. او ادامه می دهد: تحریم ها قطعاً فشار می آورند، اما با تاب وری داخلی، حمایت مستمر و مدیریت هوشمند، می توان اثر آن را به حداقل رساند. همانطور که یک ساختمان بلند نیازمند ستون های مقاومتر است، تولید داخلی هم برای مقابله با فشار خارجی نیازمند ساختار قوی و حمایتی است.
