ندا مؤمن: با سردتر شدن هوا و نزدیک شدن به فصلهای سرد، بازار پوشاک و کفش به یک میدان پررقابت تبدیل میشود. فروشگاهها مملو از مدلهای جدید لباسهای گرم و پوتینهای شیک هستند و مردم برای تهیه این ضروریات به خرید میروند. اما سوالی که در این شرایط ذهن بسیاری را مشغول میکند این است که آیا همه ایرانیان توانایی خرید پوشاک و کفش مناسب فصل را دارند؟ آیا تفاوتهای اقتصادی و اجتماعی باعث ایجاد شکافهای عمیق در این نیاز اولیه شده است؟
پوشاک و کفش به عنوان یکی از نیازهای اولیه بشر، همیشه در لیست خریدهای ضروری خانوارها قرار داشتهاند. طبق دادههای مرکز آمار، هزینه متوسط پوشاک و کفش خانوارهای شهری در سالهای اخیر افزایش چشمگیری داشته است. در حالی که خانوارهای شهری در سال 1390 به طور متوسط فقط 560 هزار تومان برای خرید لباس و کفش هزینه میکردند، این رقم در سال 1402 به حدود 6 میلیون و 709 هزار تومان رسیده است. رشدی معادل 1096 درصد!
یکی دیگر از نیازهای اساسی افراد، پوشاک و کفش است که اهمیت ویژهای در زندگی آنها دارد. گروه پوشاک و کفش با سهمی معادل 3.2 درصد در گروههای پایین هزینههای سالانه خانوار شهری قرار میگیرد. اما این سؤال پیش میآید که این افزایش هزینهها آیا برای تمام اقشار جامعه یکسان بوده است؟ آیا همه توانستهاند خود را با این تغییرات هماهنگ کنند؟ بسیاری از خانوادهها در مناطق مختلف کشور همچنان برای تأمین نیازهای اولیه خود با مشکلات جدی مواجهاند، در حالی که گروههای دیگر حتی ممکن است بیش از پیش به دنبال خریدهای لوکس و برندهای خاص باشند. آیا افزایش هزینههای پوشاک و کفش نشاندهنده تفاوتهای عمیقتر اقتصادی در جامعه است؟
پوشاک و کفش، اولویت پایینتر خانوارهای ایرانی
سهم هزینه پوشاک و کفش در سبد هزینه خانوارهای ایرانی، به طور تدریجی در حال کاهش است. طبق دادههای مرکز آمار، این سهم از 4.2 درصد در سال 1390 شروع شد و به 6 درصد در سال 1394 رسید که نشاندهنده رشد 42.8 درصدی بوده است. اما از سال 1394 به بعد، این سهم شروع به کاهش کرد و در سال 1402 به 3.2 درصد رسید. این کاهش سهم، نشاندهنده تغییرات در الگوی مصرف خانوارها و فشارهای اقتصادی است که مردم مجبور به اولویتبندی نیازهای دیگر شدهاند. این روند، پیامدهای زیادی برای صنعت پوشاک و کفش و حتی برای سبک زندگی افراد دارد.
خانوارهای پردرآمد 27 برابر بیشتر از کمدرآمدها برای پوشاک هزینه میکنند
در سال 1402 خانوارهای شهری در دهکهای مختلف هزینههای متفاوتی برای پوشاک و کفش خود پرداخت کردهاند. دادههای مرکز آمار نشان میدهد که خانوارهای دهک اول، کمترین هزینه را برای این کالاها صرف کردهاند یعنی این دهک به طور متوسط در سال گذشته حدود 872 هزار تومان صرف پوشاک و کفش کردهاند. بعد از آن، به تر تیب خانوارهای دهک دوم و سوم به طور میانگین 1 میلیون و 295 هزار تومان و 2 میلیون و 15 هزار تومان صرف پوشاک و کفش کردند.
از سوی دیگر، خانوارهای دهک دهم، با صرف هزینهای بالغ بر 23 میلیون و 795 هزار تومان، بیشترین هزینه را در این زمینه داشتند. پس از آن، خانوارهای دهکهای نهم و هشتم به ترتیب با هزینههای 12 میلیون و 115 هزار تومان و 9 میلیون و 41 هزار تومان قرار دارند. به طور کلی، خانوارهای دهک دهم حدود 27.2 برابر بیشتر از دهک اول برای پوشاک و کفش هزینه کردهاند. این تفاوت نشان میدهد که افزایش هزینهها بهطور مستقیم با بالا رفتن سطح درآمد و قدرت خرید در دهکهای بالاتر ارتباط دارد. این آمار نشان میدهد که هزینههای پوشاک و کفش در خانوارهای کمدرآمد (دهکهای پایین) نسبت به خانوارهای پردرآمد (دهکهای بالا) تفاوتهای چشمگیری دارد.
چرا خرید لباس سختتر شده است؟
در سال 1402 خانوارهای شهری در دهکهای مختلف هزینههای متفاوتی برای پوشاک و کفش خود به طور جداگانه داشتند. خانوارهای دهک اول که کمترین درآمد را دارند به طور میانگین 675 هزار تومان برای خرید پوشاک و تعمیر آن و 197 هزار تومان برای خرید کفش و تعمیر آن هزینه کردند. این یعنی خانوارهای دهک اول، کمترین مقدار را در مقایسه با سایر دهکها برای پوشاک و کفش خرج کردهاند.
اما از سوی دیگر، خانوارهای دهک دهم که از بالاترین درآمدها برخوردارند، هزینههای قابل توجهی برای پوشاک و کفش صرف کردهاند. این خانوارها به طور میانگین 18 میلیون و 864 هزار تومان برای پوشاک و تعمیر آن و 43 میلیون و 931 هزار تومان برای کفش و تعمیر آن پرداخت کردهاند. به این ترتیب، دهک دهم بیشترین هزینه را در این زمینه داشته است. خانوارهای دهک دهم حدود 27.9 برابر بیشتر از دهک اول برای پوشاک و تعمیرات آن هزینه کردهاند. همچنین خانوارهای دهک دهم حدود 25 برابر بیشتر از دهک اول برای کفش و تعمیرات آن هزینه کردهاند.
این تفاوتهای قابل توجه در هزینهها نشاندهنده تفاوتهای بزرگ در سطح درآمد و قدرت خرید خانوارها در دهکهای مختلف است. نمودار زیر هم بهطور دقیقتر هزینههای خانوارهای شهری برای پوشاک و کفش را بهطور جداگانه نشان میدهد.
تصور کنید که به فروشگاه پوشاک میروید تا کفش یا لباسی که نیاز دارید را خریداری کنید، اما با هر قدمی که برمیدارید، قیمتها بالاتر میروند و تصمیم شما برای خرید سختتر میشود. این دقیقاً همان چیزی است که تورم میتواند در زندگی روزمره ما ایجاد کند. وقتی نرخ تورم افزایش مییابد، نه تنها قیمت کالاها بالا میرود، بلکه نحوه خرج کردن مردم هم تغییر میکند. یکی از بخشهایی که بیشتر از دیگر اقلام تحت تأثیر تورم قرار میگیرد، هزینه خرید پوشاک و کفش است.
وقتی تورم بالا میرود، قیمت کالاها و خدمات افزایش پیدا میکند و این افزایش قیمت مستقیماً روی هزینههای روزمره مردم تأثیر میگذارد. یکی از بخشهایی که به شدت تحت تأثیر تورم قرار میگیرد، هزینه پوشاک و کفش است. بهطور کلی، با افزایش تورم، مردم مجبور میشوند هزینه بیشتری برای خرید کفش و پوشاک پرداخت کنند، اما این هزینهها معمولاً بهطور مستقیم با قدرت خرید آنها رابطه دارند.
در شرایطی که تورم بالا باشد، خانوادهها ممکن است برای کنترل هزینهها به خرید اجناس ارزانتر یا کمتر از نیاز خود روی بیاورند. این موضوع باعث میشود که تغییرات در نرخ تورم بهطور قابلتوجهی هزینههای پوشاک و کفش را تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، نرخ تورم نهتنها بر قیمتها، بلکه بر الگوی مصرف خانوارها نیز تأثیرگذار است. در این میان، خانوارهای با درآمد پایینتر، بیشتر از دیگران با این تغییرات دستوپنجه نرم میکنند و شاید مجبور شوند پوشاک یا کفش کمتری بخرند یا از خریدهای گرانتر اجتناب کنند. در نتیجه، با بررسی دقیق نرخ تورم و هزینههای پوشاک و کفش، میتوان به بینش بهتری از تأثیرات اقتصادی تورم بر سطح زندگی مردم و تصمیمات خرید آنها رسید.خانوارهای شهری در سال 1390 به طور متوسط فقط 560 هزار تومان برای خرید لباس و کفش هزینه میکردند در حالی که نرخ تورم در آن زمان 21.5 درصد بوده است. این هزینه خانوارها در سال 1402 به حدود 6 میلیون و 709 هزار تومان رسیده و نرخ تورم در سال گذشته 40.7 درصد بوده است. نرخ تورم و هزینه متوسط پوشاک و کفش خانوار شهری در سالهای 1390 تا 1402 روند متفاوتی داشتهاند. در بازه سالهای 1390 تا 1392 نرخ تورم ابتدا افزایشی بود و سپس روند نزولی گرفت، درحالیکه هزینه متوسط پوشاک و کفش خانوار شهری تغییر چندانی نکرد و در محدوده نزدیک به یک میلیون تومان باقی ماند. از سال 1396 به بعد، همزمان با افزایش نرخ تورم، هزینه متوسط پوشاک و کفش نیز به تدریج روند افزایشی پیدا کرد و این رشد از سال 1399 شدت بیشتری گرفت. در سالهای 1400 و 1401 با تداوم نرخ بالای تورم، هزینهها به مجدوده 3 تا 4 میلیون تومان رسید. در سال 1402 با روند جزئی کاهش نرخ تورم اما هزینه پوشاک و کفش خانوارها افزایش یافته است.
کدام استانها بیشترین و کمترین هزینه را داشتند؟
طبق آمارهای مرکز آمار، خانوارهای شهری در برخی استانها بیشترین هزینه را برای پوشاک و کفش در سال 1402 پرداخت کردهاند. استان مازندران با هزینه متوسط 10 میلیون و 380 هزار تومان در صدر قرار گرفت و بیشترین هزینه را صرف پوشاک و کفش داشت. پس از آن، استانهای خراسان شمالی، بوشهر، کهگیلویه وبویراحمد و زنجان به ترتیب با هزینههای حدود 9 میلیون و 746 هزار تومان، 9 میلیون و 610 هزار تومان، 9 میلیون و 138 هزار تومان و 8 میلیون و 971 هزار تومان برای پوشاک و کفش در جایگاههای بعدی قرار گرفتند.
از سوی دیگر، خانوارهای شهری در استانهای سمنان، کرمان و آذربایجان غربی کمترین هزینه را برای پوشاک و کفش داشتند. خانوارهای سمنانی با هزینه متوسط 3 میلیون و 60 هزار تومان، کرمانیها با 3 میلیون و 258 هزار تومان و آذربایجان غربیها با 4 میلیون و 581 هزار تومان در سال 1402 کمترین هزینهها را پرداخت کردند.
مازندران، بوشهر، خراسان شمالی؛ پایتختهای هزینههای پوشاک
خانوارهای شهری در برخی استانها بیشترین هزینه را برای پوشاک و تعمیرات آن در سال 1402 پرداخت کردهاند. استان مازندران، بوشهر و خراسان شمالی به ترتیب با هزینه متوسطی معادل 8 میلیون و 811 هزار تومان، 7 میلیون و 829 هزار تومان و 7 میلیون و 641 هزار تومان بیشترین میزان هزینه را صرف پوشاک و تعمیرات آن در سطح کشور داشتند.
از سوی دیگر، خانوارهای شهری در استانهای کرمان، سمنان و آذربایجان غربی کمترین هزینه را برای پوشاک و تعمیرات آن داشتند. خانوارهای کرمانی با هزینه متوسط 2 میلیون و 531 هزار تومان، سمنانیها با 2 میلیون و 566 هزار تومان و آذربایجان غربیها با 3 میلیون و 789 هزار تومان در سال 1402 کمترین هزینههای پوشاک را پرداخت کردند.
سمنان و خراسان رضوی؛ کمترین هزینههای کفش در سال 1402
خانوارهای شهری در برخی استانها بیشترین هزینه را برای کفش و تعمیرات آن در سال 1402 پرداخت کردهاند. استان خراسان شمالی، کردستان و همدان به ترتیب با هزینه متوسطی معادل 2 میلیون و 105 هزار تومان، 2 میلیون و 84 هزار تومان و 1 میلیون و 833 هزار تومان بیشترین میزان هزینه را صرف کفش و تعمیرات آن در سطح کشور داشتند.از سوی دیگر، خانوارهای شهری در استانهای سمنان و خراسان رضوی و ایلام کمترین هزینه را برای کفش و تعمیرات آن داشتند. خانوارهای سمنانی با هزینه متوسط 494 هزار تومان، مشهدیها با 650 هزار تومان و ایلامیها با 695 هزار تومان در سال 1402 کمترین هزینههای کفش و تعمیران آن را پرداخت کردند.
