حانیه راجی-عضو هیأت علمی دانشگاه جندی شاپور: آلودگی هوا امروز دیگر یک مشکل مقطعی و فصلی نیست؛ بلکه معضلی فراگیر و مداوم است که سلامت تمام اقشار جامعه را تهدید میکند. تجربه بالینی و تحقیقات علمی نشان میدهد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آلایندهها، زمینهساز بیماریهای مزمن ریوی مانند آسم و COPD، افزایش عفونتها و حتی بروز برخی سرطانها در اندامهای مختلف بدن است.
آلودگی هوا صرفاً به معنای ذرات غبار نیست؛ بلکه مجموعهای از آلایندههای شیمیایی از جمله مونوکسید کربن، H₂S، N₂O و همچنین عوامل بیولوژیک مانند گرده گیاهان و کلونهاست که میتواند مشکلات جدی برای افراد، خصوصاً کسانی که زمینه آلرژیک دارند، ایجاد کند. امروز بخش قابلتوجهی از آلودگی ناشی از سوخت خودروها، بنزینهای غیراستاندارد و فلرهای نفتی است؛ عواملی که در زمستان با پدیده اینورژن تشدید میشوند و در دیگر فصلها نیز به شکل بیولوژیک یا گردوغبار بروز پیدا میکنند.
این آلایندهها تنها ریهها را هدف نمیگیرند بلکه سلامت قلب را نیز تهدید میکنند و افراد دارای بیماریهای زمینهای قلبی و ریوی، سالمندان، بیماران سرطانی و افراد با سیستم ایمنی ضعیف بیش از همه از آن آسیب میبینند. کودکان و زنان باردار از حساسترین گروهها هستند؛ کودکانی که ریه در حال رشد دارند و مادرانی که در معرض خطراتی چون سقط جنین، مردهزایی و کموزنی نوزاد قرار میگیرند. از اینرو لازم است این گروهها در روزهای آلوده از حضور در فضای باز و فعالیت بدنی خودداری کنند.
در کنار سیاستگذاریهای کلان، مردم نیز میتوانند با رعایت توصیههای ساده از خود محافظت کنند؛ مصرف میوه و سبزیجات به دلیل خواص آنتیاکسیدانی، استفاده از ماسکهای استاندارد N95، خودداری از خروج غیرضروری، استفاده از دستگاه تصفیه هوا و پایبندی بیماران قلبی و ریوی به مصرف منظم داروها از جمله این موارد است. در محیطهای آلوده به فلزات سنگین، مصرف شیر کمچرب نیز میتواند مفید باشد.
تعطیلی مدارس در شرایط اضطرار تنها یک تصمیم اداری نیست بلکه اقدامی حیاتی برای حفظ سلامت کودکان است. آموزش میتواند بهصورت مجازی ادامه یابد اما سلامت قابل جایگزین نیست. آلودگی هوا نهتنها شهرنشینان بلکه کشاورزان، دامداران و همه افراد جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد.
حل این معضل، نیازمند تصمیمات جدی، بلندمدت و شجاعانه از سوی مسئولان است. تا زمانی که این تصمیمات اتخاذ شود، هر یک از ما باید در روزهای آلوده با رعایت نکات بهداشتی از سلامت خود و خانوادهمان محافظت کنیم.
