نسیم ستوده-روزنامه نگار: ناترازی انرژی، خاموشیهای تابستانه و گاه زمستانه از چالشهایی است که این سالها مردم را از بخش خانگی تا صنعت و کشاورزی به خود مشغول داشته است. دراین شرایط، دولت با گام گذاردن در اجرای طرحی نو، امید به حل بخشی از بحران انرژی را زنده کرده است. محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، اعلام میکند: شهروندان میتوانند برای دریافت وام کمبهره پنلهای خورشیدی اقدام کنند. این طرح که بخشی از برنامه ملی هزار مگاواتی انرژی خورشیدی است، پشتبامهای خانهها را به نیروگاههای کوچک تبدیل میکند و وعده استقلال انرژی، کاهش هزینهها و حفاظت از محیط زیست را میدهد. مبحثی که دریکی دو سال اخیر، بهعنوان یک فرهنگ و اقدام در چرخه شهرسازی تعدادی ازکلان شهرها، موردتوجه واقع و مسئولان با وعده اعطای مشوق، سعی در ارتقای کیفیت ساختمانها داشتهاند.
از خاموشی به روشنایی خورشیدی
به گزارش «نقش اقتصاد»، تابستان 1404 برای بسیاری از مردم با قطعیهای مکرر برق همراه بود. حالا، در این روزها، وزارت نیرو و سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری برق ایران فراخوانی ملی برای نصب سامانههای خورشیدی 5 کیلوواتی کلید زدهاند. طبق اعلام استانداری تهران، شهروندان میتوانند تا 5 کیلووات برای منازل مسکونی و در موارد خاص تا 10 کیلووات، پنل خورشیدی نصب کنند. فرآیند ساده به نظر میرسد: ثبتنام در سامانه ساتبا یا پلتفرم مهرسان، بازدید کارشناسان ظرف حداکثر 10 روز، دریافت وام و نصب تجهیزات. که با ورود چند بانک به این میدان وتخصیص تسهیلاتی تا سقف 300 میلیون تومان با سود 4 تا 18 درصد، کار آسانتر هم نشان داده میشود. درهمین راستا غلامرضا شریعتی، عضو کمیسیون عمران مجلس، با برجسته سازی مزایای بهره مندی از این نوع انرژی، تقویت پدافند غیرعامل، کاهش هزینه خانوارها، صرفهجویی در سوختهای فسیلی و کمک به محیط زیست را مهمترین رهاورد آن دانسته واز دولت درخواست میکند در بودجه 1405 ردیف مشخصی را برای وامهای کمبهره یا بدون سود درجهت تحقق این هدف در نظر بگیرد. طرح نصب پنل های خورشیدی بر بام خانهها نه تنها پاسخی به بحران انرژی است، بلکه بخشی از حرکت جهانی به سمت انرژیهای پاک محسوب میشود. واضح آنکه هر نیروگاه خورشیدی 5 کیلوواتی خانگی میتواند سالانه حدود 6 تن دیاکسیدکربن را کاهش دهد که معادل کاشت بیش از 250 درخت در سال است. دراین میان ایران با بیش از 300 روز آفتابی در سال و متوسط تابش 5.4 تا 5.5 کیلوواتساعت بر مترمربع در روز، یکی از بهترین موقعیتها برای بهرهبرداری از خورشید را دارد. هر خانوار میتواند با نصب پنل، خود را در برابر قطعیهای برق ایمن کند و حتی درآمدزایی داشته باشد.
موانع از هزینههای نصب تا ناآگاهی مردم
به گزارش «نقش اقتصاد» متوسط تابش خورشید در کشورایران، حدود 5.4 کیلوواتساعت بر مترمربع است، که این رقم در برخی مناطق جنوبی به بیش از 6 کیلووات میرسد. براین اساس یک سامانه 5 کیلوواتی میتواند سالانه حدود 7500 تا 8500 کیلوواتساعت برق تولید کند، که معادل مصرف متوسط یک خانوار چهارنفره است. علاوه بر این، دولت برق تولیدی را با نرخ تضمینی خریداری میکند، که حدود 10 برابر تعرفه خانگی است و میتواند منبع درآمدی ثابت ایجاد کند. دراین حال وعده مسوولان، حمایتها و مشوقها برای توسعه این نیروگاههای کوچکمقیاس است اما علیرغم این اظهارات و تبلیغات، استقبال از این طرح چندان چشمگیر به نظر نمیرسد. فعالان بازار هزینه تمامشده یک سامانه 5 کیلوواتی (شامل پنل، اینورتر، سازه، کابلکشی و نصب) را بین 180 تا 240 میلیون تومان برآورد میکنند، که با میانگین 200 میلیون تومان در سال 1404 وامهای اعلامشده تا 300 میلیون تومان با بازپرداخت 5 تا 7 ساله ارائه میشود، اما دغدغه اصلی بمانند همه طرحهای دیگر، کمبود منابع بانکی برای پوشش گسترده است. ازطرفی هم وزارت نیرو بازگشت سرمایه را حدود 6 سال اعلام کرده، اما برخی هم، این رقم را خوشبینانه میدانند. عباس عباس هدیهلو، مدیرعامل شرکت دایا انرژی پاک، در مصاحبهای میگوید: با هزینههای جانبی، کاهش بازدهی پنل پس از 5-6 سال، تعمیرات و بیمه، بازگشت سرمایه به 7 تا 8 سال یا بیشتر میرسد. که در استانداردهای سرمایهگذاری، دوره بازگشت بیش از 3-4 سال جذاب نیست. حال با گذر از این اعداد وارقام، وقتی پای چالشهای دیگر هم به میان آید دیگر، چندان تمایلی برای مردم باقی نمیماند. از آپارتماننشینی در تهران گرفته ومحدودیت های مکانی واختلافات حقوقی تا نگرانی از نبود امنیت تجهیزات با توجه به تجربیات که ازسرقت کولر و موتور آسانسور و.. وجود دارد. همچنین پیچیدگیهای اداری مانند ثبتنام، بازدید، تأییدیه فنی، مجوز شهرداری، قرارداد خرید برق، نصب کنتور دوطرفه که این مراحل برای سالمندان یا کمسوادان دلسردکننده است. مهمتر از همه سیاست اجباری تزریق به شبکه، انگیزه را کاهش میدهد به گونهای که مشترکان نمیتوانند برق تولیدی را مستقیم مصرف کنند و باید آن را به شبکه تزریق کنند. این سیاست توجیه اصلی را به جای استقلال انرژی به درآمد ریالی تبدیل کرده است. شایان ذکر است برخی کارشناسان هم یارانه برق را مقصربی تمایلی مردم به روی آوری برای نصب این پنل ها میدانند. وعدهای دیگرنیز نبود مشوقهای کارآمد را عامل عقب نشینی میپندارند. درمجموع مردم، زمانی در اینگونه از پروژهها همکاری میکنند که مطمئن باشند سرمایه گذاری آنان به لحاظ اقتصادی پاسخ میدهد. درنهایت فقدان آگاهیبخشی، حلقه مفقوده این طرح است.
برای موفقیت طرح، نیاز به اصلاحات است
به گزارش «نقش اقتصاد»، اجازه مصرف مستقیم برق تولیدی بدون اجبار تزریق، ارائه مدلهای اشتراکی برای آپارتمانها، تخصیص بستههای کامل توسط شرکتهای توزیع برق، شفافسازی نرخ خرید و تضمین پرداخت بهموقع، بیمه جامع علیه سرقت و بلایا و کاهش سود وام به زیر 10 درصد و افزایش بازپرداخت به 10 سال از راهکارهایی است که برای موفقیت در طرح اشاره شده لازم است. تأکید کارشناسان انرژی آن است که وزارت نیرو باید چالشهایی مانند خاموشی ساختمانهای پنلدار را حل کنند تا انگیزه افزایش یابد. همچنین، آگاهیرسانی رسانهای مستمر ضروری است. رفع تحریمها برای واردات تجهیزات نوین و بهروزرسانی تجهیزات داخلی نیز کمککننده خواهد بود. قطعاً پنلهای خورشیدی میتوانند بحران کمبود برق ایران را حل کنند و از تولید گازهای گلخانهای و آلودگیهای ناشی از سوختهای فسیلی جلوگیری نمایند. اما مسئله قابل تأمل آنکه بدون تسهیل فرآیندها، تسهیلات بانکی و درمجموع بدون حمایتهای دولتی طرح شکست میخورد. تا زمانی که موانع ساختاری، حقوقی و اقتصادی برطرف نشود ناترازی ها پای برجای میماند، پشتبامها همچنان خالی و خورشید بدون سهم ما رایگان میتابد.
