صنعت خودرو گرفتار سیاست‌گذاری نادرست

امیر حسن کاکایی:  طی ۴۰ سال گذشته، با این استدلال که باید تعداد خودروسازان افزایش یابد، به جایی رسیده‌ایم که بیش از ۸۰ خودروساز سواری (کوچک و بزرگ) و بیش از ۵۰ خودروسازی تجاری در کشور وجود دارد و تعداد شرکت‌های فعال به بالای ۱۹۰ مورد رسیده است؛ در حالی‌که حتی شرکت‌های اصلی هم دیگر آن کمپانی‌های بزرگ سابق نیستند و به‌جای آنکه خودروسازان بزرگ داخلی به یک بنگاه قدرتمند فناورانه و اقتصادی تبدیل شود، تعداد زیادی واحد کوچک و ضعیف ایجاد شده که نتیجه آن، ناکارآمدی فعلی است.برخلاف تصور رایج، خودروسازی لزوما باید انحصاری باشد؛ مانند کره‌جنوبی که عملا یک خودروساز بزرگ، یعنی هیوندای، دارد. آنچه باید رقابتی باشد، بازار است. متاسفانه این دو مفهوم همیشه به‌اشتباه بهانه‌ای برای صدور مجوزهای بی‌پشتوانه و سیاست‌های غلط شده است.در گذشته واردکنندگان معتبری وجود داشتند که به مردم خدمات می‌دادند، اما به بهانه کنترل ارز، ناگهان کنار گذاشته شدند. امروز ده‌ها شرکت واردکننده به‌صورت قارچ‌گونه شکل گرفته‌اند که خدمات مناسبی هم ارائه نمی‌دهند. مشکل اصلی، انحصار نیست؛ بلکه سیاست‌های غلط دولت‌ها و مسئولیت‌ناپذیری سیاست‌گذاران است. ساماندهی صنعت خودرو سال‌ها در مجلس مطرح بود و خروجی مؤثری نداشت و ممنوعیت واردات به‌خاطر کنترل ارز بود، نه حمایت از خودروساز، اما نتیجه‌اش شکل‌گیری ده‌ها شرکت ناکارآمد شد. به همین دلیل است که مردم احساس رقابت در بازار نمی‌کنند. اما واقعیت این است که هر زمان مشکلی ایجاد می‌شود یک «مافیا» یا «دشمن» معرفی می‌شود. در حالی‌که سؤال ساده این است که وقتی نرخ دلار یک‌شبه از کانال ۷۰ هزار تومان به کانال بالای ۱۲۰ هزار تومان می‌رسد، مقصر کیست؟ بنابراین؛ بازار باید رقابتی باشد و صنعت می‌تواند انحصاری باشد، به شرط آن‌که انحصار با تدبیر همراه شود. هر صنعتی که رقابت در بازار آن از بین برود، محکوم به شکست است و تجربه جهانی نیز نشان می‌دهد که تجاری‌سازی در مقیاس اقتصادی بسیار دشوار است و تنها چند گروه صنعتی بزرگ می‌توانند در این حوزه موفق باشند.مشکلات فعلی صنعت خودرو، نتیجه زنجیره‌ای از سیاست‌های نادرست، تحریم‌ها، هزینه‌های بالای تولید، هزینه دور زدن تحریم‌ها، ساختارهای ناکارآمد و نبود شفافیت است و حتی در صورت افزایش رقابت، به دلیل تحریم‌ها، هزینه‌ها به‌طور کامل کاهش نخواهد یافت؛ بنابراین راه‌حل باید منسجم، واقع‌بینانه و سازگار با شرایط اقتصادی کشور باشد.مشکلات امروز صنعت خودرو و اقتصاد کشور، حاصل دهه‌ها سیاست‌گذاری نادرست و پوپولیستی است؛ سیاست‌هایی که به‌جای پاسخگویی واقعی به مردم، صرفا با ادبیات جدید، همان حرف‌های قدیمی را تکرار می‌کنند.