آرمان هنرکار-روزنامه نگار: گروه اقتصادی: «ناراحتی کبد دارم و هر 2 ماه باید یک آمپول گرانقیمت تزریق کنم. داروخانهها و حتی پزشکم میگویند اگر این دارو را میخواهی باید دلار پرداخت کنی. امروز آمدهام از بانک هزار دلار ارز ضروری بگیرم تا شاید هزینه درمانم کمی کمتر شود.»
این تنها یکی از چندین گلایهای که طی روزهای اخیر درباره مطالبه دلار و یورو برای خرید برخی داروهای خاص به اقتصادآنلاین رسیده است. گزارشهایی که در نگاه نخست عجیب به نظر میرسند، اما پیگیریهای میدانی نشان میدهد ماجرا پیچیدهتر از آن است که تصور میشود.
وقتی ریال برای خرید دارو کافی نیست
اقتصادآنلاین در واکنش به این گزارشها، بهسراغ دادههای میدانی رفت و با تعدادی از بیماران، فعالان حوزه دارو و داروخانهها گفتگو کرد تا ابعاد و صحت این موضوع را از زوایای مختلف بررسی کند.
بررسیها نشان میدهد افزایش قیمت داروهای خارجی، کاهش عرضه برخی اقلام وارداتی، نگرانی از کمبودهای احتمالی در ماههای آینده و کاهش مستمر ارزش ریال در برابر انواع ارز، شرایطی را ایجاد کرده که برخی داروخانهها از بیماران درخواست ارز به جای ریال میکنند.
یکی از مسئولان همین داروخانهها درباره علت مطرح کردن چنین مطالبهای از مراجعهکنندگان به اقتصادآنلاین توضیح داد: «من مجبورم چنین کاری انجام دهم. فردی که این داروها را برای من تأمین میکند حاضر نیست با ریال معامله کند و فقط دلار فیزیکی میخواهد. تا پیش از جنگ شرایط به این شکل نبود، اما حالا یا باید کلاً فروش این داروها را متوقف کنم یا ارز دریافتی از بیمار را به تأمینکننده دارو بدهم.»
وی ادامه داد: «اگر بخواهم از بیمار ریال دریافت کنم و بعد خودم در بازار به دنبال تبدیل آن به ارز باشم، با ریسکهای مالی، مالیاتی و حتی قانونی روبهرو میشوم. در نهایت این شرایط باعث میشود فعالان زنجیره تأمین ناخواسته به سمت روشهایی بروند که اساساً نباید وجود داشته باشد.»
وقتی تأمینکنندگان ریسک ریال را نمیپذیرند
مدیر یک داروخانه در منطقه 12 تهران نیز به اقتصادآنلاین گفت: «بعضی داروهای خاص دیگر مثل گذشته تأمین نمیشوند. ما با تأمینکنندگانی مواجه هستیم که قیمت را بر مبنای دلار تعیین میکنند و حاضر نیستند ریسک کاهش ارزش پول ملی را بپذیرند.
به گفته این داروساز، «بیمار تصور میکند داروخانه مقصر است، در حالی که فشار اصلی از سمت زنجیره تأمین وارد میشود. وقتی دارو کمیاب میشود، رفتار کل بازار تغییر میکند.»
روایت یک داروخانه در بابلسر
پیگیریها در برخی شهرها نیز حاکی از ادامه این روند در تعدادی از داروخانههاست. مسئول یک داروخانه در بابلسر در این باره گفت: «در ماههای اخیر نگرانی بیماران درباره کمبود دارو به شکل محسوسی افزایش یافته است. بسیاری از بیماران تلاش میکنند چند دوره مصرف را همزمان تهیه کنند و همین مسئله فشار بیشتری بر بازار وارد میکند.»
به گفته این متصدی داروخانه، «وقتی عرضه محدود و تقاضا رو به افزایش باشد، برخی تأمینکنندگان ترجیح میدهند معاملات را با ارز انجام دهند و همین موضوع در نهایت به داروخانه و بیمار منتقل میشود.»
ریشه اصلی نوسان در بازار دارو
یک داروساز در عظیمیه کرج نیز این موضوع را تأیید کرده و گفت: «مشکل اصلی بیثباتی است. هیچکس نمیداند یک داروی خاص، ماه آینده با چه قیمتی و از چه مسیری تأمین خواهد شد.»
او ادامه داد: «تا زمانی که زنجیره تأمین دارو به ثبات نرسد، احتمال بروز چنین رفتارهایی در بازار وجود خواهد داشت. در این میان بیشترین فشار به بیماری وارد میشود که به داروی خود وابسته است و امکان قطع درمان را ندارد.»
واکنش سازمان غذا و دارو به ادعای دریافت ارز در داروخانهها
برای بررسی صحت و سقم این موضوع، اقتصادآنلاین به سراغ سازمان غذا و دارو رفت. سعید مهرزادی، مدیرکل دفتر بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات سازمان غذا و دارو، در گفتگو با اقتصادآنلاین اعلام کرد: «تاکنون گزارش رسمی در این خصوص به دست ما نرسیده است. از مردم میخواهیم در صورت مشاهده چنین مواردی موضوع را از طریق سامانه 190 گزارش کنند.»
وی در پاسخ به این پرسش که در صورت تأیید چنین تخلفی چه برخوردی صورت خواهد گرفت، گفت: «در صورت اثبات تخلف، موضوع میتواند تا لغو پروانه فعالیت داروخانه نیز پیش برود.»
ابعاد مسئله تا چه اندازه جدی است؟
بحث افزایش هزینههای درمان و دریافتهای خارج از ضابطه در حوزه سلامت پیش از این نیز مورد توجه برخی نمایندگان مجلس قرار گرفته بود. حسینعلی حاجیدلیگانی، نایب رئیس کمیسیون اصل 90 مجلس، پیش از این در این خصوص گفته بود: «دریافتهای خارج از ضابطه در برخی بخشهای درمانی و همچنین افزایش هزینه دارو، موضوعاتی است که باید با دقت مورد بررسی و رسیدگی قرار گیرد تا فشار بیشتری به مردم وارد نشود.»
با این حال پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا برخورد با داروخانهها میتواند ریشه مسئله را حل کند یا مشکل در جای دیگری قرار دارد؟
برخورد با معلول یا حل علت؟
بخش قابل توجهی از فعالان حوزه دارو معتقدند اگر منشأ اصلی این اتفاق در زنجیره تأمین، واردات و توزیع دارو قرار داشته باشد، برخورد صرف با داروخانهها نمیتواند راهحل نهایی باشد. در چنین شرایطی این پرسش مطرح میشود آیا نباید شرایط واردات دارو به شکلی اصلاح شود که حتی بدون اتکا به ارز ترجیحی نیز امکان تأمین پایدار دارو برای بازار وجود داشته باشد؟
این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که بسیاری از داروهایی که نام آنها در گزارشهای مردمی مطرح شده، در فهرست داروهای مشمول حمایتهای ارزی قرار دارند، اما بیمار در نهایت آنها را با هزینهای بسیار بالاتر از انتظار تهیه میکند.
در نهایت، فارغ از اینکه مقصر اصلی این وضعیت کدام بخش از زنجیره تأمین دارو باشد، یک واقعیت غیرقابل انکار است؛ بیماری که برای ادامه درمان خود به داروی خاص نیاز دارد، نه درگیر سیاستهای ارزی است و نه مناسبات پیچیده بازار دارو را میشناسد. او تنها میخواهد داروی مورد نیازش را با قیمتی قابل پرداخت و از مسیری قانونی تهیه کند؛ مطالبهای که به نظر میرسد برای بخشی از بیماران، روزبهروز دشوارتر میشود.
