هر نمونه موجود در هرباریوم، یک سند علمی معتبر است

هرباریوم همدان؛ گنجینه‌ای علمی در حفاظت از میراث گیاهی ایران
نقش اقتصاد- همدان- پاکدل: علی قدمی فیروزآبادی، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، در جمع خبرنگاران با تأکید بر جایگاه هرباریوم در حفظ میراث طبیعی کشور اظهار کرد: « هرباریوم بخشی از حافظه طبیعی کشور و پشتوانه‌ای مهم برای حفاظت از تنوع زیستی و میراث گیاهی ایران محسوب می‌شود.»
وی با اشاره به ویژگی‌های اقلیمی و طبیعی استان همدان افزود: این استان با وسعتی بالغ بر ۱۹٬۵۴۶٫۸۱۸ کیلومترمربع در غرب کشور قرار گرفته و به دلیل تنوع آب‌وهوایی، ویژگی‌های ژئومورفولوژیک و شرایط متنوع طبیعی، از غنای فلوریستیک و تنوع قابل‌توجه در جامعه گیاهی برخوردار است. همین ویژگی‌ها، همدان را به یکی از استان‌های مهم کشور از نظر تنوع گیاهی و ظرفیت‌های پژوهشی در حوزه منابع طبیعی تبدیل کرده است.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان با بیان اینکه هرباریوم این مرکز تنها محل نگهداری نمونه‌های خشک‌شده گیاهی نیست، تصریح کرد: هر نمونه موجود در هرباریوم، یک سند علمی معتبر است که اطلاعات دقیق مربوط به گونه گیاهی، محل رویش، شرایط اکولوژیک و ویژگی‌های زیستی آن را در خود ثبت کرده است. از این منظر، هرباریوم همدان صرفاً یک آرشیو گیاهی نیست، بلکه بخشی از حافظه طبیعی کشور و پشتوانه‌ای ارزشمند برای شناخت، حفاظت و صیانت از تنوع زیستی ایران به شمار می‌رود.
قدمی فیروزآبادی با تشریح ساختار و امکانات این مجموعه علمی بیان کرد: هرباریوم مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان با مساحتی حدود ۲۰۰ مترمربع، شامل بخش‌های مختلفی از جمله مخزن نگهداری نمونه‌ها، اتاق پرس و فضای آماده‌سازی نمونه‌های هرباریومی است. این مجموعه با بهره‌مندی از منابع علمی معتبر و تخصصی همچون فلورا ایرانیکا، فلور فارسی ایران، فلور عراق، فلور ترکیه، مجموعه فلور رنگی ایران، مجلات گیاه‌شناسی ایران و سایر منابع مرجع، امکان شناسایی دقیق نمونه‌های گیاهی را برای پژوهشگران، کارشناسان و متخصصان فراهم کرده است.
وی افزود: هرباریوم مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان یکی از زیرساخت‌های مهم پژوهشی استان به شمار می‌رود که حاصل بیش از دو دهه فعالیت علمی، میدانی و آزمایشگاهی است. پروژه شناسایی نمونه‌های هرباریومی استان همدان با هدف تکمیل فرآیند جمع‌آوری، شناسایی و مستندسازی گیاهان استان، از سال ۱۳۷۳ آغاز شده و در چند مرحله ادامه یافته است. پس از پایان فاز دوم طرح جمع‌آوری و شناسایی گیاهان استان، روند جمع‌آوری نمونه‌ها همچنان ادامه یافت و در نتیجه، شمار نمونه‌های موجود در هرباریوم مرکز همدان افزایش چشمگیری پیدا کرد.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان خاطرنشان کرد: نمونه‌های گیاهی موجود در این هرباریوم طی سه فاز اصلی جمع‌آوری و شناسایی شده‌اند و در مجموع شامل ۹۴ خانواده، ۵۱۳ جنس، ۱۶۷۳ گونه و ۱۰٬۴۴۶ نمونه گیاهی هستند. این آمار نشان‌دهنده گستره قابل‌توجه فعالیت‌های علمی انجام‌شده در این مجموعه و بیانگر جایگاه مهم آن در مستندسازی تنوع گیاهی استان همدان است.
به گفته وی، هرباریوم مرکز تحقیقات همدان با برخورداری از نیروهای متخصص، به‌عنوان مرجعی علمی برای ادارات، دانشگاه‌ها، مراکز آموزشی و پژوهشی در زمینه شناسایی دقیق نمونه‌های گیاهی و تعیین اصالت آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ظرفیت علمی ارزشمند، بستر مناسبی برای انجام پژوهش‌های کشاورزی، دارویی، محیط‌زیستی و منابع طبیعی فراهم کرده و نقش مهمی در ارتقای دانش تخصصی استان و کشور ایفا می‌کند.
قدمی فیروزآبادی ادامه داد: این مجموعه همچنین در شناسایی گونه‌های گیاهی، مطالعات اکولوژیک، بررسی پیامدهای تغییرات اقلیمی، حفاظت از ذخایر ژنتیکی گیاهی و آموزش دانشجویان و پژوهشگران نقشی مؤثر دارد. بسیاری از پژوهش‌های گیاه‌شناسی و منابع طبیعی در استان و کشور بر پایه داده‌ها و نمونه‌های ارزشمند موجود در چنین مجموعه‌هایی انجام می‌شود؛ از این رو، هرباریوم همدان را می‌توان نه‌تنها یک مرکز نگهداری نمونه‌های گیاهی، بلکه گنجینه‌ای علمی برای شناخت، حفاظت و انتقال میراث طبیعی ایران به نسل‌های آینده دانست.
وی با تأکید بر اهمیت رعایت حقوق علمی و اخلاقی در استفاده از داده‌های این مرکز تصریح کرد: گاهی مشاهده شده است که برخی مراجعان از اطلاعات اخذشده از این مرکز بدون ذکر نام منبع، آمار و اطلاعات مربوطه را منتشر می‌کنند؛ در حالی که حقوق مالکیت معنوی این اطلاعات متعلق به مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی همدان و مؤسسات ستادی مربوطه است و لازم است در هرگونه استفاده، استناد دقیق به منبع صورت گیرد. در پایان، رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان با اشاره به جایگاه هرباریوم در توسعه علمی و حفاظت از منابع طبیعی استان تأکید کرد: استمرار حمایت از این مجموعه، تقویت زیرساخت‌های پژوهشی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی آن، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ تنوع زیستی، توسعه تحقیقات گیاهی و صیانت از میراث طبیعی کشور داشته باشد.