حسین راغفر –اقتصاددان: نقدینگی بهتنهایی بر تورم اثرگذار است، اما عامل اصلی افزایش نقدینگی و تورم، شوکهای ارزی است که از سوی دولت و بانک مرکزی به اقتصاد تحمیل میشود.
محاسبات و مطالعات انجامشده نیز نشان میدهد که سهم شوکهای ارزی در ایجاد تورم بسیار بیشتر از اثر نقدینگی است و نقدینگی با فاصله قابل توجهی در جایگاه دوم قرار دارد.
نحوه هدایت نقدینگی اهمیت بیشتری از حجم آن دارد، آنچه اهمیت دارد، تأثیر نقدینگی بر معیشت و سفره مردم است. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد اقتصادهایی که از تولید صنعتی قدرتمند برخوردارند، حجم نقدینگی بالایی نیز دارند، اما با تورم مواجه نیستند و حتی در برخی موارد تورم منفی را تجربه میکنند. برای نمونه، در ژاپن حجم نقدینگی حدود دو و نیم برابر تولید ناخالص داخلی است، اما این نقدینگی در خدمت تولید قرار دارد.
به نظر میرسد منظور رئیسکل بانک مرکزی از «نقدینگی باکیفیت» نیز همین باشد که نقدینگی در مسیر تولید به کار گرفته شود، اما در شرایط فعلی اقتصاد ایران هیچ شواهدی مبنی بر هدایت نقدینگی به سمت تولید مشاهده نمیشود. بخش عمده نقدینگی کشور در اختیار نهادهای قدرت و شبکه بانکی قرار دارد، این نهادها سهم اصلی خلق نقدینگی را بر عهده دارند و منابع را به جای هدایت به سمت تولید، به فعالیتهای نامولد، سفتهبازی و سوداگری سوق میدهند.
تا زمانی که ساختار معیوب اقتصاد اصلاح نشود، صرف سخن گفتن از اصلاح نقدینگی کافی نیست و نمیتواند نشانهای از بهبود ساختارهای اقتصادی کشور باشد.
منظور رئیسکل بانک مرکزی از افزایش نقدینگی باکیفیت ناشی از رشد ذخایر ارزی نیز ممکن است این باشد که بخشی از منابع ارزی کشور به ریال تبدیل شده و همین موضوع موجب افزایش نقدینگی در داخل شده است، اما به نظر من این برداشت با شواهد موجود همخوانی ندارد. ضمن اینکه اگر چنین اتفاقی رخ داده باشد، مسئولیت آن بر عهده خود بانک مرکزی است.
بخشی از این موضوع ممکن است به سیاست فروش ارز تا سقف هزار دلار به هر کارت ملی یا اختصاص منابع ارزی برای واردات خودرو مربوط باشد؛ فرآیندی که در نهایت به تبدیل منابع ارزی به ریال و افزایش نقدینگی داخلی منجر میشود.
در ادبیات اقتصادی، نقدینگی باکیفیت به نقدینگی گفته میشود که در خدمت تولید، خلق ارزش افزوده، افزایش تولید کالا و خدمات و ایجاد اشتغال قرار گیرد. اگر قرار باشد از اصطلاح «نقدینگی باکیفیت» استفاده شود، باید منظور همین نوع نقدینگی باشد، نه صرف افزایش حجم پول در اقتصاد.
