در روزهایی که هزینه درمان از دخل خانوار جلو زده، مردم برای دندان، دارو، تراپی و حتی ویزیت پزشک، از ماههای بعدشان قرض میگیرند.
به گزارش نقش اقتصاد آنلاین، درمان دیگر همیشه با نسخه و نوبت شروع نمیشود؛ گاهی با «اعتبار فعال کن»، «۴ قسط پرداخت کن» و «کد تخفیف ویزیت» شروع میشود. از دندانپزشکی و فیزیوتراپی تا رواندرمانی، روانپزشکی، دارو، آزمایش در منزل و ویزیت آنلاین.
بازار سلامت در ایران آرامآرام دارد شبیه بازار خرید موبایل و لوازم خانگی میشود؛ امروز درمان کن، از ماه بعد تسویه کن. مسئله فقط رشد چند استارتاپ یا تبلیغ چند کلینیک نیست؛ مسأله کم شدن نقدینگی خانوارهاست، جایی که بیمار برای درد امروز ناچار است از درآمد ماه بعدش قرض بگیرد.
دکتر! کمتر حساب نمیکنید؟
در مطبها، بخشی از گفتوگوها دیگر فقط درباره درد، نسخه و آزمایش نیست؛ درباره تخفیف هم هست. بیمار بعد از ویزیت، کنار منشی میایستد و آرام میپرسد: «ویزیت آزاد حساب میشه؟ بیمه چیزی کم نمیکنه؟ نمیشه یه مقدار کمتر بگیرید؟» در بعضی مطبها بیمار همانجا چانه میزند، نه از سر عادت بازار، بلکه از سر ناچاری. بیماری که آمده متخصص قلب، پوست، زنان یا روانپزشک، پیش از اینکه نسخه را بگیرد، ذهنش درگیر این است که آیا پول دارو هم میرسد .
بررسی هزینه خانوارها نشان میدهد فقر دیگر به دهکهای پایین محدود نیست؛ شش دهک زیر خط فقر ایستادهاند و دهکهای هفتم و هشتم نیز تنها یک شوک قیمتی با سقوط به زیر این مرز فاصله دارند.
برای پزشک هم این وضعیت ساده نیست. بخشی از پزشکان میگویند بیمارانی را میبینند که ویزیت میشوند، اما آزمایش، عکس، دارو یا جلسه بعد را عقب میاندازند. در درمانهای ادامهدار، این عقب انداختن خطرناکتر است؛ بیمار فیزیوتراپی را نیمهکاره رها میکند، تراپی را بعد از دو جلسه قطع میکند یا دارو را نصفه مصرف میکند تا دیرتر تمام شود. این همان جایی است که فقر نقدینگی، آرامآرام تبدیل به فقر درمان میشود.
درمان در ۱۴۰۵؛ بیآمار اما پُرهزینه
آمار سالانه هزینه درمان در سبد خانوار برای ۱۴۰۵ هنوز منتشر نشده، اما آخرین داده رسمی نشان میدهد در سال ۱۴۰۳ بهداشت و درمان ۸.۷ درصد از هزینه خانوارهای شهری و ۹.۸ درصد از هزینه خانوارهای روستایی را به خود اختصاص داده بود. تازهترین نشانههای تورمی هم نشان میدهد فشار درمان در سال ۱۴۰۵ کمتر نشده است؛ تورم سالانه کشور در خرداد ۱۴۰۵ به ۶۲ درصد رسیده و در اردیبهشت همین سال، تورم ماهانه گروه بهداشت و درمان ۲۳.۱ درصد گزارش شده بود؛ عددی که توضیح میدهد چرا درمان برای بسیاری از خانوارها از یک هزینه معمولی، به بدهی ماهانه تبدیل شده است.
تراپی بعد از حقوق؛ رنجی که با تقویم پرداخت هماهنگ میشود
در رواندرمانی، این فشار حتی عریانتر دیده میشود. روایتهای رایج میان مراجعان شبیه این است: «میتونم هزینه این جلسه رو آخر ماه بدم؟»، «حقوقم دهم واریز میشه، میشه دو جلسه رو با هم حساب کنم؟»، «فعلا هفتهای یک بار نمیتونم، ماهی دوبار میام.» رواندرمانی قرار است جایی برای حرف زدن از اضطراب، فرسودگی و فشار زندگی باشد، اما خود هزینه جلسه گاهی به یکی از همان اضطرابها تبدیل میشود.
در شبکههای اجتماعی هم همین حس دیده میشود؛ کاربری مینویسد که برای مراجعه به روانشناس باید اول حساب کند این ماه اجاره، قسط، دارو و خورد و خوراک چقدر میشود؛ بعد اگر چیزی ماند، نوبت تراپی بگیرد. یکی دیگر با کنایه میگوید «سلامت روان هم شده کالای لوکس». این جملهها شاید آمار رسمی نباشند، اما تصویر دقیقی از زندگی روزمره میدهند: آدمها فقط برای خرید کالا وام نمیگیرند؛ برای دوام آوردن هم دنبال تخفیف و قسطاند.
دندانپزشکی؛ اولین ویترین درمان قسطی
دندانپزشکی پررنگترین ویترین این تغییر است. خدماتی مثل ایمپلنت، ارتودنسی، عصبکشی، کامپوزیت و لمینیت مدتهاست برای بسیاری از خانوادهها هزینه سنگین دارد و حالا در تبلیغات کلینیکها و پلتفرمها با عبارتهایی مثل «پرداخت اقساطی»، «بدون ضامن»، «بازپرداخت چندماهه» و «وام دندانپزشکی» دیده میشود. برای نمونه، پلتفرمی از دندانپزشکی اقساطی با بازپرداخت ۳ تا ۱۲ ماهه نوشته، کلینیکی دیگر از خدمات دندانپزشکی اقساطی با بازپرداخت ۲ تا ۲۴ ماهه نام برده است.
اما پشت این تبلیغها یک واقعیت ساده ایستاده است: درد دندان منتظر حقوق ماه بعد نمیماند. کسی که دندانش عفونت کرده یا باید عصبکشی کند، نمیتواند همیشه درمان را عقب بیندازد. بنابراین قسطی شدن برای او هم فرصت است، هم علامت هشدار؛ فرصت از این جهت که درمان را ممکن میکند، هشدار از این جهت که هزینه ضروری زندگی به بدهی ماههای بعد منتقل شده است.
داروی چهار قسطه؛ نسخه هم اعتباری شد
قسطی شدن فقط به دندان محدود نمانده است. در داروخانههای آنلاین و سرویسهای اعتباری، خرید برخی داروها، مکملها و محصولات سلامتمحور با پرداخت مرحلهای عرضه میشود. این بخش از ماجرا حساستر است، چون دارو کالای قابل تعویق نیست. فرد یا خانوادهای که باید دارو را تهیه کند، نمیتواند همیشه منتظر بهتر شدن وضعیت مالی بماند. وقتی دارو هم قسطی میشود، یعنی فشار هزینهها از کالاهای مصرفی عبور کرده و به ضروریترین بخش زندگی رسیده است.
درمان تخفیفی در اپها؛ از پزشک عمومی تا روانشناس
در کنار قسطی شدن، درمان تخفیفی هم رشد کرده است. اپلیکیشنها و سایتهای سلامت حالا برای ویزیت آنلاین پزشک، روانشناس، روانپزشک و متخصصان مختلف، کد تخفیف و پیشنهادهای دورهای دارند.
سخنگوی سازمان غذا و دارو: بعد از آتشبس گشایش هایی در تأمین دارو ایجاد شد
سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی کمبودهای دارویی، از گشایش در روند تأمین دارو خبر داد و تأکید کرد هنوز نمیتوان درباره واردات دارو از محل منابع مالی بلوکهشده با قطعیت اظهارنظر کرد.
این تخفیفها از یک طرف دسترسی را برای بخشی از مردم آسانتر میکند؛ مخصوصا برای کسی که وقت مراجعه حضوری ندارد یا هزینه رفتوآمد و ویزیت حضوری برایش سنگین است. اما از طرف دیگر، وقتی درمان وارد منطق «کد تخفیف»، «اولین مشاوره ارزانتر» و «کمپین سلامت» میشود، یک سوال مهم شکل میگیرد: آیا مردم دارند راحتتر درمان میشوند، یا فقط دارند ارزانترین شکل ممکن از درمان را جایگزین درمان کامل میکنند؟
فیزیوتراپی و درمانهای ادامهدار؛ وقتی پول زودتر از درد تمام میشود
در فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و توانبخشی، بیمار معمولا با یک جلسه خوب نمیشود. درمان باید تکرار شود و همین تکرار، هزینه را سنگین میکند. بخشی از بیماران بعد از چند جلسه درمان را قطع میکنند؛ نه چون دردشان تمام شده، چون پولشان تمام شده است.
محرومیت ۴۰ درصد از فقرا از پوشش بیمهای
روایت ساده است: کارگری که دیسک کمر گرفته، سالمندی که بعد از زمین خوردن باید چند هفته فیزیوتراپی برود، یا کودکی که به جلسات توانبخشی نیاز دارد، اگر پوشش بیمهای کافی نداشته باشد، هر جلسه درمان برایش شبیه یک تصمیم مالی تازه است. بیمه اگر سهم جدیتری ندهد، بیمار ناچار است بین ادامه درمان و هزینههای روزمره یکی را انتخاب کند یا آنکه گفتگو کند و از جلسه اول تا جلسه آخر ویا حتی تا بعد از آن جلساتش را قسطی به کلینیک پرداخت کند.
تجربه جهانی؛ «الان درمان کن، بعدا پرداخت کن»
این روند فقط در ایران دیده نمیشود. در آمریکا، سرویسهایی مثل CareCredit کارت اعتباری سلامت ارائه میکنند که برای هزینههای پزشکی، دندانپزشکی و سلامت استفاده میشود و امکان پرداخت تدریجی میدهد؛ این سرویس نوشته در بیش از ۲۸۵ هزار مرکز طرف قرارداد پذیرفته میشود. همزمان گزارشهای مالی درباره مدل «Care now, pay later» هشدار میدهند که تامین مالی درمان اگر شفاف و قابل کنترل نباشد، میتواند بیمار را از هزینه درمان به بدهی درمانی منتقل کند.
تفاوت اصلی اینجاست که در هر کشوری، اگر بیمه و حمایت عمومی سهم کافی نداشته باشد، فناوری پرداخت فقط صورت مسئله را عقب میاندازد. بیمار امروز درمان میشود، اما ماه بعد با قسطش زندگی میکند.
درمان از جیب مردم، نه از جیب بیمه
وقتی دندان، دارو، فیزیوتراپی، روانپزشکی و رواندرمانی یکییکی به سمت قسط، وام، تخفیف و اعتبار میروند، یعنی یک جای کار در تامین مالی سلامت میلنگد. در واقع سهم بیمه از هزینه درمان پایین است و بیمار مجبور میشود بخش بزرگی از ویزیت، دارو، دندانپزشکی، فیزیوتراپی، رواندرمانی، آزمایش و تصویربرداری را مستقیم از جیب خودش بدهد؛ همین پرداخت نقدی است که درمان را برای خانوار به بحران مالی تبدیل میکند، تا وقتی بیمار برای ویزیت چانه میزند، برای تراپی منتظر حقوق میماند و دارو را چهار قسطه میخرد، نمیتوان گفت مسئله فقط مدل جدید پرداخت است. مسئله این است که مردم برای درمان امروز، از ماه بعدشان وام میگیرند.
