تبعات محاصره دریایی بر اقتصاد

کامران ندری- اقتصاددان: در رابطه با اینکه این محاصره دریایی در عمل چقدر می‌تواند اجرا شود و جلوگیری از رفت‌وآمد کشتی‌هایی که مقصدشان ایران است یا مبدأ حرکتشان ایران است صورت گیرد، خیلی نمی‌توان اظهارنظر کرد. این موضوع را باید کسانی که در میدان کار می‌کنند و ناظرگر هستند بررسی کنند که آیا اصلاً چنین محاصره دریایی به صورت کامل امکان‌پذیر است یا خیر.

با فرض اینکه این محاصره دریایی امکان‌پذیر باشد و بتوانند جلوی رفت‌وآمد کشتی‌ها را بگیرند، باید توجه داشت که تقریباً ۷۰ درصد تجارت ما از طریق دریا انجام می‌شود. دلیل آن هم این است که تجارت دریایی بسیار ارزان‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

طبیعتاً اگر این محاصره دریایی اجرا شود، این ۷۰ درصد تجارت ایران با دنیا که شامل هم صادرات و هم واردات است، تحت تأثیر قرار می‌گیرد. اگر بخواهیم این حجم از مبادلات را به مسیر‌های ریلی یا حمل‌ونقل زمینی منتقل کنیم، طبق گفته کارشناسان، هزینه تجارت ما تا ۴ برابر می‌تواند افزایش پیدا کند.

این اتفاق یک شوک قیمتی بسیار زیادی را به اقتصاد ما وارد می‌کند. از آنجا که نرخ تورم در اقتصاد ما بالاست، این شوک قیمتی جدید می‌تواند مزید بر علت شده و آثار و تبعات تورمی جدی به همراه داشته باشد.

از طرفی بخشی از این تجارت دریایی مربوط به صادرات نفت است. صادرات نفت برای اقتصاد ما اهمیت بسیار زیادی دارد، چرا که بخش عمده درآمد‌های دولت از طریق فروش نفت تأمین می‌شود. اگر فروش نفت متوقف شود و دسترسی دولت به درآمد‌های ارزی حاصل از فروش نفت کاهش یابد، دولت در تأمین هزینه‌های خود با مشکل مواجه خواهد شد.

در چنین شرایطی، به احتمال زیاد دولت مبادرت به چاپ پول خواهد کرد و این موضوع نیز دوباره به تورمی که ما اکنون در اقتصادمان داریم تجربه می‌کنیم اضافه خواهد شد؛ بنابراین محاصره دریایی هم از این جهت که تجارت دریایی ما را محدود کرده و هزینه‌های واردات و صادرات را افزایش می‌دهد، آثار تورمی شدید خواهد داشت و هم از این جهت که به درآمد‌های دولت لطمه می‌زند و دولت را مجبور می‌کند به سمت چاپ پول برود، آثار و تبعات تورمی به دنبال دارد.

همچنین تولیدات ما در داخل وابسته به واردات مواد اولیه و کالا‌های واسطه‌ای از خارج است. به احتمال زیاد آن شوک هزینه‌ای ناشی از افزایش هزینه‌های واردات، با توجه به اینکه تولیدات در داخل هم جنبه انحصاری دارند، به مصرف‌کنندگان منتقل خواهد شد.

از سوی دیگر، تولید هم با سختی صورت می‌گیرد، چرا که تأمین مواد اولیه دشوار خواهد شد. در مجموع اگر این محاصره دریایی اجرایی و عملیاتی شود و نیرو‌های نظامی نتوانند این محاصره را بشکنند، آثار و تبعات تورمی جدی و همچنین آثار رکودی خواهد داشت. تولیدات ما در داخل به خاطر این محدودیت‌ها کاهش پیدا می‌کند، لذا ما با رکود و تورم جدی در ماه‌های آینده مواجه خواهیم شد. البته مشروط بر اینکه این محاصره در عمل به شکل موفق اجرا شود.