افزایش قیمتها الگوی مصرف خانوارها را تغییر داده است؛ تا جایی که در صفهای کالابرگ، برنج، مرغ و روغن جلوتر از لبنیات قرار گرفتهاند. مشاهدات میدانی نشان میدهد بسیاری از خانوارها در شرایط تورمی، کالاهای سیرکنندهتر را در اولویت قرار میدهند و خرید شیر، ماست و پنیر را به حداقل میرسانند. روندی که اگر ادامه یابد، میتواند سلامت عمومی را تحت تاثیر قرار دهد.
به گزارش ایسنا، بر اساس آمارها و گزارشهای رسمی منتشر شده در سالهای اخیر، سرانه مصرف لبنیات در ایران به حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلوگرم در سال رسیده؛ این در حالی است که استاندارد جهانی مصرف لبنیات، رقمی حدود ۱۶۰ کیلوگرم عنوان میشود. کاهش مصرف شیر، ماست و پنیر در سبد خانوار، بهویژه در دهکهای درآمدی پایین، نشان میدهد لبنیات بیش از آنکه یک کالای ضروری باقی بماند، به کالایی نیمهلوکس تبدیل شده است. کارشناسان حوزه تغذیه بارها هشدار دادهاند که تداوم این روند میتواند به افزایش بیماریهای مرتبط با کمبود کلسیم، پوکی استخوان و سوءتغذیه پنهان در سالهای آینده منجر شود.
حذف ارز ترجیحی؛ نقطه عطف افزایش قیمت لبنیات
حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در سالهای گذشته، اگر چه با هدف اصلاح ساختار یارانهها و جلوگیری از رانت اجرا شد، اما آثار آن بر بازار لبنیات بهسرعت نمایان شد. افزایش قیمت نهادههای دامی، بالا رفتن هزینه تولید شیر خام و در نهایت رشد قیمت محصولات لبنی، زنجیرهای از گرانی را رقم زد که مستقیماً مصرفکننده نهایی را هدف قرار داد. پس از حذف ارز ترجیحی، قیمت شیر، ماست، پنیر و سایر فرآوردههای لبنی در چند مرحله افزایش یافت؛ بهگونهای که برخی اقلام لبنی رشد چندبرابری قیمت را در مدتزمانی کوتاه تجربه کردند. این شرایط، کاهش تقاضا و افت مصرف را به دنبال داشت و بر اساس مشاهدات میدانی خبرنگار ایسنا، ماست دبهای کمچرب ۲ کیلویی ۱۶۵ هزار تومان، ماست پرچرب دبهای ۲ کیلو و ۷۰۰ گرمی ۳۶۹ هزار تومان، پنیرخامهای ۱۰۰ گرمی ۳۵ هزار تومان، پنیر ۳۵۰ گرمی ۱۲۲ هزار تومان، پنیر ۵۱۰ گرمی کم چرب ۱۵۹ هزار و ۵۰۰ تومان، پنیر سفید ۲۱۰ گرمی ۷۰ هزار تومان به فروش میرسد که نسبت به ماههای گذشته و یا حتی هفتههای گذشته افزایش قیمت قابل توجهی داشته است.
| محصول | وزن (گرم) | قیمت (هزار تومان) |
|---|---|---|
| ماست کمچرب | ۲۰۰۰ | ۱۶۵ |
| ماست پرچرب | ۲۷۰۰ | ۳۶۹ |
| پنیر خامهای | ۱۰۰ | ۳۵ |
| پنیر کمچرب | ۳۵۰ | ۱۲۲ |
| پنیر کمچرب | ۵۱۰ | ۱۵۹.۵ |
| پنیر سفید | ۲۱۰ | ۷۰ |
کالابرگ الکترونیکی؛ مُسکن موقت یا راهحل پایدار؟
در واکنش به تبعات حذف ارز ترجیحی، دولت سیاست کالابرگ الکترونیکی را برای حمایت از مردم در برابر تورم ناشی از این طرح در دستور کار قرار داد؛ طرحی که لبنیات را نیز در فهرست کالاهای مشمول قرار داد. با این حال، گزارشها نشان میدهد میزان اعتبار اختصاصیافته، تنوع محدود اقلام و فاصله قابلتوجه قیمت کالابرگی با بازار آزاد، نتوانسته کاهش مصرف لبنیات را بهطور جدی جبران کند. بسیاری از خانوارها ترجیح میدهند اعتبار کالابرگ خود را صرف کالاهای سیرکنندهتر و ارزانتر کنند و لبنیات، بهدلیل قیمت بالاتر، همچنان از سبد مصرفی حذف یا محدود میشود.
افزایش چشمگیر قیمتها؛ لبنیات در مسیر حذف از سفره
در ماههای اخیر نیز موج جدیدی از افزایش قیمت محصولات لبنی گزارش شده است؛ موضوعی که بار دیگر نگرانیها درباره آینده مصرف این گروه غذایی را تشدید کرده است. فعالان صنعت لبنیات معتقدند رشد هزینههای تولید، حملونقل و بستهبندی، ادامه قیمتگذاری دستوری و کاهش نقدینگی، فشار مضاعفی بر این صنعت وارد کرده و در نهایت، مصرفکننده قربانی اصلی این شرایط است.
کاهش سرانه مصرف لبنیات در ایران دیگر یک هشدار نیست، بلکه به یک واقعیت آماری تبدیل شده است. حذف ارز ترجیحی بدون طراحی سازوکارهای مؤثر جبرانی، افزایش پیدرپی قیمتها و ناکارآمدی نسبی طرح کالابرگ، همگی دستبهدست هم دادهاند تا لبنیات از یک کالای ضروری به گزینهای قابلحذف در سبد خانوار تبدیل شود. تداوم این روند، علاوه بر تبعات اقتصادی، میتواند هزینههای سنگینی را در آینده به نظام سلامت کشور تحمیل کند؛ موضوعی که به باور کارشناسان، نیازمند بازنگری فوری در سیاستهای حمایتی و تغذیهای است.
در گفتوگویی که مردم در این گزارشات میدانی، با ایسنا داشتند، مطرح شد: کالابرگ یک میلیون تومانی در حالی که کالاها افزایش قمیت روزانه را تجربه میکنند چندان کارآمد نیست. شیر بخریم یا گوشت یا برنج؟ کدام محصول را در اولویت قرار دهیم؟
متصدیان فروشگاه نیز میگویند که از زمان آغاز طرح کالابرگ مردم استقبال بیشتری برای خرید کالای اساسی داشتهاند اما تنها برخی کالا از جمله روغن، گوشت و مرغ و برنج مورد استقبال قرار گرفتهاند.
محمد فربد – سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران، درباره تاثیرات حذف از ترجیحی در این صنعت اظهار کرد: حذف ارز ترجیحی (رانتی) به صلاح کشور و در جهت منافع ملی است. حذف این ارز که مورد تقاضای انجمنهای دامداران و شیر خشک و همچنین انجمن صنایع لبنی بوده باعث حذف رانت و شفاف شدن روابط اقتصادی در زنجیره صنعت شده است و چنانچه متناظر با اثرات افزایش قیمت تمام شده کمکهای لازم به آحاد مردم شود ضرری متوجه صنعت لبنیات نخواهد شد.
وی افزود: کمک نقدی دولت در قالب کالابرگ عملا انتقال تفاوت نرخ ارز ترجیحی و ارز تک نرخی است که به انتهای زنجیره (مصرف کنندگان) منتقل شده که مورد درخواست ما هم بوده است. بنابراین چنانچه اثرات کامل آن تفاوت نرخ به مصرف کنندگان منتقل شود و مصرف کنندگان یارانه نقدی مربوطه را صرف خرید لبنیات کنند مشکلی در کاهش مصرف رخ نخواهد داد و اثر تخریبی در صنعت لبنی بجا نخواهد گذاشت.
فربد با تاکید بر اینکه صنعت لبنیات مشکلی در تامین و توزیع کالا در ایام ماه مبارک رمضان ندارد و نیاز مصرف کنندگان در سطح کشور را تامین خواهد کرد، درباره تاثیر کالابرگ در سرانه مصرف لبنیات اظهار کرد: طرح کالابرگ تنها قادر به حفظ سرانه مصرف خواهد بود و در صورت بازیابی قدرت خرید مصرف کنندگان ناشی از تورم میتواند در مسیر افزایش مصرف سرانه عمل کند. افزایش قدرت خرید است که باعث افزایش مصرف سرانه خواهد شد در سال جاری درکی از افزایش قدرت خرید مردم نداشتهایم.
سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران در پایان درباره دلیل افزایش قیمت لبنیات طی هفتههای گذشته تصریح کرد: افزایش قیمت لبنیات متاثر از افزایش قیمت علوفه و ناشی از حذف ارز ترجیحی و تحت تاثیر آن افزایش قیمت شیر خام دامداران بوده است. ما انتظار داریم ضمن حمایت از ارز تک نرخی قدرت خرید خانوار افزایش یافته و صنعت لبنیات با افزایش مصرف سرانه لبنیات مواجه شود که تأثیر سلامتی بخشی آن مهمتر از هر چیزی است.
