فردین آقابزرگی –کارشناس بازار سرمایه: حجم مبنا از سال 1384 در سازمان بورس تعریف شد. در آن مقطع، بازار سرمایه ایران فاقد مارکتمیکر و بازارگردانهای حرفهای بود و ابزار مناسبی برای کنترل نوسانات هیجانی وجود نداشت. به همین دلیل، حجم مبنا، بهعنوان راهکاری موقت برای جلوگیری از نوسانات شدید و مقطعی قیمتها به کار گرفته شد. امروز ساختار بازار سرمایه ایران، بهمراتب توسعهیافتهتر شده و ابزارهای نظارتی و معاملاتی متنوعتری در اختیار نهاد ناظر قرار دارد. در چنین شرایطی، حذف حجم مبنا اقدامی مثبت تلقی میشود؛ چراکه باعث میشود، نوسان قیمتها بهجای وابستگی به یک عدد ثابت، بر اساس حجم واقعی معاملات و سازوکار عرضه و تقاضا شکل بگیرد. یکی از مأموریتهای اصلی سازمان بورس و سایر ارکان بازار سرمایه، افزایش نقدشوندگی و شفافیت است. حذف حجم مبنا میتواند به افزایش حجم معاملات منجر شود، زیرا معاملهگران با محدودیت کمتری روبهرو هستند و قیمتها سریعتر به تعادل میرسند. هر نوع محدودیت مانند دامنه نوسان، حجم مبنا یا توقفهای طولانیمدت نمادها، بهنوعی دخالت در روند طبیعی بازار محسوب میشود. بازار باید بتواند بر اساس منطق اقتصادی و رفتار سرمایهگذاران مسیر خود را طی کند و هرچه این محدودیتها کمتر باشد، کارایی بازار افزایش خواهد یافت. حذف حجم مبنا در بورس ایران میتواند گره معاملاتی بورس را باز کند و اقدامی مثبت در مسیر افزایش نقدشوندگی، شفافیت و کشف قیمت منصفانه است. البته معمولاً در ابتدای تغییر روند بازار، ابتدا شرکتهای بزرگ و شاخصساز تحت تأثیر فشار عرضه یا تقاضا قرار میگیرند و سپس این روند به سایر نمادها سرایت میکند. بنابراین اختلاف عملکرد شاخصها در چنین مقاطعی تا حد زیادی طبیعی است. رفع محدودیتها در نهایت منجر به افزایش شفافیت، کشف قیمت منصفانه و ارتقای ضریب نقدشوندگی بازار خواهد شد و حذف حجم مبنا را باید گامی مثبت و رو به جلو در مسیر توسعه بازار سرمایه دانست. امیدوارم در آینده نزدیک، دامنه نوسان قیمت نیز مورد بازنگری قرار گیرد. دامنه نوسان بیش از دو دهه است که بدون تغییر باقی مانده، در حالی که در بسیاری از بازارهای جهانی، به دلیل حضور فعال مارکتمیکرها، چنین محدودیتهایی یا وجود ندارد یا بسیار انعطافپذیرتر است. افزایش دامنه نوسان به محدودهای معقول، مثلاً بین 5 تا 10 درصد، میتواند گام بعدی اصلاحات بازار سرمایه باشد.
