سپیده کلارستاقی-روزنامه نگار: آذرماه 1404 در حالی آغاز شده که بازار ارز، برخلاف هیاهوی معمول این فصل، ظاهری آرام و حتی کمی کنترلشده دارد. دلار آزاد روزهای نخست ماه را در محدوده 113 تا 114 هزار تومان آغاز کرده؛ محدودهای که در نگاه اول شبیه یک «پاییندستِ امن» به نظر میرسد. اما زیر پوست این ثبات شکننده، نیرویی نوجوان و عصبی تکان میخورد؛ نیرویی که از جنس نقدینگی داغ، انتظارات تورمی بالا و تغییرات استراتژیک در سیاست ارزی کشور است. بازار ارز ایران در سالهای اخیر بارها ثابت کرده که کمتر از آنچه دیده میشود، «ساکن» است. هر موجی – چه از جنس سیاست و چه از جنس اقتصاد – ممکن است وضعیت را در چند روز به نقطهای تازه ببرد. آذر امسال نیز از همین جنس است؛ بازاری آرام که قدمزدن روی یخ نازکش شهامت میخواهد.
معماری تازه ارز و سیگنالی که بازار شنید
به گزارش «نقش اقتصاد»، در ماههای اخیر، سیاستگذار پولی مسیر تأمین ارز را بهشدت بازطراحی کرده است. این بازطراحی، بیش از هر جا در حوزه واردات خودرو خود را نشان میدهد؛ جایی که دولت بهطور رسمی اعلام کرد ارز ارزان نیمایی دیگر برای واردات خودرو تخصیص نمییابد. معنای ساده این تصمیم این است که واردات خودرو در ایران دیگر نه «اولویت ارزی» است و نه قرار است از منابع ارزی ارزان هزینه شود. به همین دلیل، واردکنندگان امروز ارز خود را از بازار توافقی با نرخهای بالا تهیه میکنند؛ نرخهایی در حوالی 72 تا 73 هزار تومان. این تصمیم در ظاهر تنها یک گزاره فنی است، اما از دید بازار ارز، یک سیگنال بسیار شفاف در خود دارد: دولت کف نرخ دلار را بالا دیده است. بازار آزاد این پیام را گرفت. وقتی خود سیاستگذار پذیرفته که ارز تجاری باید بالاتر قیمت بخورد، معاملهگران نیز تصور «بازگشت دلار به کانال زیر 110 هزار تومان» را کمرنگتر میبینند. این همان نقطهای است که انتظارات تورمی از اعماق بلند میشود و شروع به تأثیرگذاری روی قیمتها میکند.
ثبتنام خودرو؛ عملیات پنهان جمعآوری نقدینگی
در سطح دیگری از ماجرا، ثبتنام گسترده خودروهای وارداتی به رویدادی تبدیل شده که نقش آن بهمراتب فراتر از یک طرح فروش کالاست. از نظر مالی، این طرح یک «پمپمکنده نقدینگی» است که با قدرت در حال جمع کردن پول از کف بازار است. الزام به مسدودسازی مبلغ 500 میلیون تومان در حساب بانکی متقاضیان، باعث شده در یک بازه کوتاه چند ده هزار میلیارد تومان نقدینگی از خیابانها، صرافیها و بازارهای موازی بیرون کشیده شود. بسیاری از متقاضیان برای فراهم کردن این پول، دست به نقد کردن داراییهای نقدشونده خود زدهاند: دلار، سکه، سهام، طلا، و حتی سپردههای کوتاهمدت. فشار فروش در روزهای آغاز ثبتنام بهوضوح در نمودارهای بازار مشاهده شد؛ جایی که دلار برای ساعتهایی عقب نشست و طلا نیز اصلاح شد. اما این داستان فقط نیمه اول ماجراست. نیمه دوم دقیقاً از جایی شروع میشود که پولهای بلوکهشده قرار است آزاد شوند. از آنجا که ظرفیت عرضه خودرو بسیار محدودتر از تعداد ثبتنامکنندگان است، عدد بزرگی از نقدینگی – دهها هزار میلیارد تومان – در نیمه دوم آذر دوباره به بازار تزریق میشود. و اینبار، این پول «داغ» است؛ پولی که برایش تصمیمی فوری لازم است. در چنین فضایی، بازار ارز همیشه نخستین مقصد است.
فشار انتظارات تورمی و سایه سنگین سیاست
در کنار این تحولات، بازار ارز آذرماه با یک ابر دیگر هم مواجه است: اخبار مربوط به احتمال چندنرخی شدن بنزین. بنزین در اقتصاد ایران نه یک کالای مصرفی ساده، بلکه یک «کالای سیاسی ـ تورمی» است. هر شایعه درباره تغییر قیمت آن، میتواند موجی از نگرانی بسازد که مستقیماً بر بازار ارز اثر بگذارد. در همین هفتههای اخیر، همین نگرانیها باعث شد دلار حتی با وجود فشار فروش ناشی از ثبتنام خودرو، همچنان مقاومت کند و افت نکند. این یعنی انتظارات تورمی در سطحی بالاست که حتی سیاستهای انقباضی هم توان مهارش را ندارند.
میدان مین آذرماه؛ سه مسیر برای آینده دلار
به گزارش نقش اقتصاد، بازار ارز در آذر 1404 روی سه مسیر ممکن حرکت میکند؛ مسیری که انتخاب میشود، ناشی از رفتار نقدینگی آزادشده، سیاستهای بانک مرکزی و اخبار محیطی خواهد بود.
- تعادل شکننده؛ مسیر پایه: سناریوی محتمل این است که دلار در محدوده 111 تا 114 هزار تومان نوسان کند. ثبتنام خودرو نقش «وزنه تعادل» را بازی میکند و بانک مرکزی نیز با عرضه هدفمند، نوسان را کنترل نگه میدارد. این وضعیت شبیه راه رفتن روی ریلی باریک است؛ نه سقوط کامل در کار است و نه جهش سنگین.
- جهش پس از آزادسازی؛ سناریوی پرخطر: اگر آزادسازی 40 تا 50 هزار میلیارد تومان پول بلوکهشده با هیچ «جایگزین جذاب» همراه نشود – مثل عرضه دور جدید خودرو یا اوراق با نرخ سود بالا – احتمال دارد نقدینگی بهطور تهاجمی وارد بازار ارز شود. در این سناریو دلار بهسادگی میتواند از 115 هزار تومان عبور کند و حتی به سمت 120 هزار تومان در روزهای پایانی آذر حرکت کند.
- سرکوب موفق؛ سناریوی کماحتمال: اگر بازارساز با عرضه سنگین، کاهش دامنه نوسان ارز توافقی و تزریق آرامش روانی بتواند انتظارات را معکوس کند، دلار ممکن است تا محدوده 108 تا 110 هزار تومان کاهش یابد. اما برای تحقق این سناریو، همزمان باید چند گره سیاسی و اقتصادی هم باز شود؛ و همین باعث میشود احتمال آن بسیار کمتر از دو سناریوی دیگر باشد.
بازاری که آرام نمیماند
به گزارش نقش اقتصاد، بازار ارز آذرماه، بازاری است که ظاهر آرامش گمراهکننده است. زیر این آرامش، سه نیروی قدرتمند در حال اثرگذاریاند: نخست، سیاست ارزی جدید و سیگنالهای قیمتی دولت. دوم، فشار و رهاسازی نقدینگی ثبتنام خودرو و سوم، انتظارات تورمی که هر لحظه آماده جرقه است. اگر همه این نیروها همزمان در مسیر مثبت قرار نگیرند، دلار آماده است که از سطح فعلی عبور کند و وارد محدودههای بالاتر شود. برای بازگشت به سطوح پایینتر نیز تنها یک پیام مثبت کافی نیست؛ بلکه نیازمند یک تغییر هماهنگ در چندین حوزه کلیدی است. آذرماه امسال، بیش از آنکه یک ماه تقویمی باشد، یک «آزمون فشار» برای نظام ارزی کشور است؛ آزمونی که نتیجه آن شاید مسیر ارز تا پایان سال را مشخص کند.
